Hanebijtersgang (III)

Jean-Claude Taburet

Het bericht over de Hanebijtersgang uit 1922 vond ik door te zoeken op de naam van Cloetingh (1881-1931), een socialistische boekhandelaar en leesbibliotheekhouder, wiens zaak  na zijn dood, bij de Bevrijding, werd vernietigd doordat een Canadese tank er brandend op inreed. Cloetingh was het boegbeeld van de buurtcommissie die in 1929 succesvol de naamsverandering van de Zuidersingelstraat in de Ubbo Emmiusstraat bepleitte.  Eenzelfde rol vervulde hij al in 1922 toen een buurtcommissie een (mislukte) schildering van een hanentoernooi boven de ereboog aan het begin van de straat liet aanbrengen.

Gister zat ik te zoeken op hanebijterij in de verschillende spellingsvarianten, en zo kwam ik de heer Cloetingh warempel wéér tegen, althans  zijn initalen P.L.C. onder een ingezonden stuk uit 1926, dat de geschiedenis van de “Zuidersingelstraat, wijlen Hanebijtersgang” behandelt. Citaat:

“De Zuidersingelstraat ontving in 1874 na de opheffing der vesting dien naam. maar nog steeds leeft in den volksmond de naam „Hanebijtersgang” voort.

Waaraan die naam haar ontstaan dankt, is niet met zekerheid te zeggen. Jhr. Mr. Feith hechtte geen geloof aan de hanebijterij. Of te wel hanegevechten die in deze straat vroeger plaats gehad zouden hebben.

Rasechte oude Groningers weten echter met trots te vertellen van die „hoanekerels”, die in een klein kroegje, waar ze met hun haan-favoriet verschenen, de tegenstanders kwamen uitdagen en onder aan de wallen werd dan zoo’n hanentournooi afgespeeld.”

Niet dat ik zo’n liefhebber ben van dat “rasechte” (meestal is het een adelsbrevet waaraan geen noemenswaardige prestatie ten grondslag ligt), maar ik denk wèl dat Pieter Leonard Cloetingh een goed buurtnetwerk had. Volgens zijn overlijdensbericht dankte hij een “groote bekendheid” aan zijn leesbibliotheek. Hij was trouwens in zijn jonge jaren nog lid van de gemeenteraad geweest voor de SDAP, en vakbondsvoorman van de Groninger typografen. Dat deze man dat gegeven van dat hanentoernooi zomaar verzon, wil er bij mij niet in, al speculeerde hij er na dit citaat wel graag op los..

Zoals gezegd was er in 1761 elders in de stad Groningen een “Sociëteit van de Hanebijterie”, die in een herbergzaal hanegevechten organiseerde, die zelfs door heren uit de hoogste kringen werden bijgewoond. De waarschijnlijk heel wat proletarischer hanengevechten in de open lucht bij de stadswal, waar de Hanebijtersgang naar toe voerde, vonden volgens Riddering plaats voordat die wal geslecht werd (ca. 1875). In Groningen zullen de hanengevechten de 19e eeuw niet hebben overleefd. Dat gebeurde wel in de Friese Woudstreek, waar in de crisisjaren voor de oorlog zelfs nog “hoannebiterijen” werden georganiseerd. De Leeuwarder Courant laat in 1970 enkele getuigen aan het woord die dit “wrede volksvermaak” met eigen ogen te Oudkerk en Murmerwoude hadden aanschouwd. Vooral werklozen hielden zich hier veelvuldig met de hoannebiterij bezig, ze fokten er speciale hanen voor op. Zo’n hanengevecht was “een grote attractie”, maar ook een “bloederig schouwspel”, en “na afloop was er nogal eens ruzie tussen de eigenaren van de kemphanen”.

Net als bij de Groninger stadswal mocht de politie er absoluut niet achterkomen. De hanengevechten vonden daarom ook in de Friese Wouden op achterafplekjes plaats. Streekbewoners waren woedend op een fotograaf die in een vakbondstijdschrift foto’s van zo’n hanengevecht publiceerde, al kwam dat waarschijnlijk ook door de redactionele bijschriften waarin ze als “grote slechterikken” waren neergezet. Zeker was het vermaak vrij oud in deze omgeving. In Drachten vierde de hanebijterij hoogtij tot een predikant er in 1767 een eind aan maakte. Net als in Groningen, Uithuizen, BafloScheemda en Gieten was in Augustinusga een nauw straatje naar de hanebijterijen genoemd , namelijk de ‘Hoannebitersstege’.

About these ads

4 reacties on “Hanebijtersgang (III)”

  1. Dick Bolt zegt:

    wat een informatie, heb dank Harry

  2. Diny Brouwer-Drenth zegt:

    In het herbouwde pand van Boekhandel Cloetingh zat een gedenkteken ingemetseld.Daar heb ik een ( inmiddels digitale) foto van, als jullie hierin geinteresserd zijn ,kan ik die wel door sturen.
    Zelf ( 1946) gewoond tot 1970 ( comm venn v/h D Drenth Smederij) recht tegenover de naaiateliers van Piccadilly Regenkledingfabriek v/h De Toekomst,daarna de studentensoos van Unitas.In ons pand, zaten boven de ramen en deuren prachtige meisjeskopjes ingemetseld, waarvan ik de laatste heb mogen ontvangen.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 547 andere volgers