In het rechthuis van Aduard

Ik mocht vanmiddag even een kijkje komen nemen in dit pand aan de hoofdweg in Aduard:
001 was 035
Het werd omstreeks 1600 neergezet als rechthuis, wat het twee eeuwen bleef. In de negentiende eeuw was ‘t het gemeentehuis van Aduard.  Al die tijd zat er een herberg bij. Er werd dus recht gesproken, vergaderd, er vonden aanbestedingen, veilingen en aangiftes voor de burgerlijke stand plaats en tegelijkertijd werd er ook nog bier en jenever geschonken. Die combinatie van functies vond men indertijd nog héél gewoon. Dit was de zaal waar dat allemaal gebeurde:
005
Voor het opknappen van het interieur kwam onlangs Europees geld los. Helaas is er in de loop der tijden nogal wat verbouwd in het pand, en houdt het aantal ondubbelzinnige sporen van de oorspronkelijke inrichting niet over. Maar deze vaas lijkt me empire en de schildering zal dan uit  de eerste decennia van de negentiende eeuw stammen.
012
Over de bouwgeschiedenis is er nog steeds discussie. Vlak boven de huidige vloer zie je bijvoorbeeld twee van zulke raampjes. De bruinige streep erboven laat hoogstwaarschijnlijk het niveau van een vroegere vloer zien. Erboven zat dan een kastenwand met bedsteden, en eronder een kelder, die zijn buitenlicht via zulke raampjes ontving:
013
Die kelder had de toegang aan de achterkant van het voorhuis. In de Middeleeuwen bevond zich daar nog de zuidelijke toegangspoort van de machtige Aduarder abdij, die ongelooflijk veel vastgoed in de omgeving bezat. Het rechthuis is deels opgetrokken van kloostermoppen, afkomstig van de gesloopte abdij. In de kelder van het rechthuis zal ooit de voorraad biervaten hebben gestaan. Hij bleek overwelfd:
018
Uit de steigeraarde kwam ook een vreemd stuk natuursteen tevoorschijn. Getuige de lijntjes lijkt het door mensenhand bewerkt. Als dat het inderdaad het geval is, zou het best eens een bouwfragment van de abdij kunnen zijn:
024
Paneel met behang uit de negentiende eeuw:
026
Een van de stichting Monument & Materiaal afkomstig jachttafereel, dat hier in het interieur zal worden verwerkt:
032

About these ads

3 reacties on “In het rechthuis van Aduard”

  1. Dubbele gevoelens roept zoiets op ja. Enerzijds de teleurstelling over wat er in de loop der jaren/eeuwen aan verbouwd is, anderzijds de ‘ontdekkingen’ die je doet tijdens een bouwhistorisch onderzoek, die nog weleens verrassende vondsten opleveren m.b.t. ‘pareltjes’ die er ooit in hebben gezeten of deels nog zitten.

    Het stuk over de ‘multifunctionele herberg’ (tegenwoordig zouden we zoiets een Kulturhus of MFA noemen ;-) deed me denken aan iets soortgelijks te Portengensebrug (zie http://www.plaatsengids.nl/portengensebrug kopje Geschiedenis), waar tot 1883 de gemeenten Ruwiel en Loenersloot hun gemeentehuizen hadden in herbergen, deels ook voormalig rechthuis. Ergens vond ik de zin dat die ‘lokalen’ in strijd waren met de (eerste) ‘Drankwet’ van 1881. Ik interpreteerde dat aanvankelijk als dat een gemeentehuis wellicht niet in een herberg gevestigd mocht zijn, gezien ‘goede zeden’-aspecten. Maar vermoedelijk hadden die lokalen gewoon geen vergunning gekregen n.a.v. die wet, die dat voor het eerst vereiste. En dat zal dan wellicht weer de reden zijn geweest dat die gemeenten het niet konden maken om daar nog langer te bivakkeren en in 1883 resp. 1884 hun eigen ‘dedicated’ gemeentehuizen te betrekken. Wellicht speelde zoiets ook in Aduard (geen vergunning, dan wel morele verwerpelijkheid van gemeentehuis in herberg) of zou het ‘gewoon’ ruimtegebrek zijn geweest dat noopte tot een nieuw ‘dedicated’ gemeentehuis in 1902?

    • groninganus zegt:

      Ik denk ook het laatste – aanvankelijk bestond het ambtelijk apparaat in een plattelandsgemeente eigenlijk alleen uit de burgemeester en de deeltijdontvanger. Zie de link onder ‘aangiftes burgerlijke stand’.

      • Ik zit net toevallig (?) in de scriptie ‘Gemeentehuizen op het Hoogeland’ (Jelle Faber, Noordelijke Hoogeschool Leeuwarden, 2009) te lezen. Daarin meldt de auteur: “Met de Drankwet van 1881 werd het een gemeentebestuur verboden om te vergaderen onder één dak, waar ook alcoholische dranken verkrijgbaar waren. Landelijk gezien bouwden steeds meer gemeenten een eigen gemeentehuis, maar een groot aantal gemeenten liet de huidige vestiging verbouwen, waardoor het gemeentebestuur niet meer in het logement of de kroeg vergaderde, maar in een apart lokaal ervan, waarbij de verbinding met het logement of de kroeg geheel volgens de regels verbroken werd.

        In 1881 vergaderde de gemeenteraad of het college van B&W in 54 van de 57 Groningse gemeenten in een lokaal waar tegelijkertijd drank werd verkocht. Daarmee spande de provincie landelijk de kroon.” Nut en noodzaak van een nieuw gemeentehuis kon dus zowel bepaald zijn doordat de bestaande ruimte door die wet van 1881 illegaal was geworden, of door ruimtegebrek wegens toegenomen takenpakketten, met bijbehorende personele uitbreiding, als men de bestaande ruimte in het logement/kroeg reeds legaal had gemaakt op de wijze zoals beschreven.

        In den beginne was het overigens niet ongebruikelijk dat de burgemeester, die vaak tegelijk secretaris was, een kamer in zijn woning verhuurde aan de gemeente, toen nog vaak letterlijk vrijwel een eenmanszaak, waar de ontvanger, die ook veel vanuit huis werkte, zijn ding kon doen, en de bode was ook veel op pad. Met de Gemeentewet van 1851 werd het gemeentebesturen en functionarissen verboden verboden om lokalen te verhuren aan de gemeente. In het Hoogeland leidde deze bepaling op zich niet tot de bouw van de eerste gemeentehuizen, aldus de genoemde scriptie.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 559 andere volgers