Typografische misverstanden

2013-09-27 054 reclame Bolt latijn latijn Nl gotisch

De Groningse drukker Jacob Bolt gebruikt in 1751 twee lettertypes voor zijn lijstje met werk van zijn onverbiddelijke succesauteur, de theoloog Cornelius van Velzen. Diens latijnse titels, die voor de geleerde wereld bestemd waren, heeft Bolt in een antiqua romein gezet, de Nederlandse en populaire daarentegen in een gotisch type van Nederlandse snit.

We zijn zo gewend aan de romein, dat de keuze van gotische, voor ons veel moeilijker leesbare letters juist voor die volksuitgaven ons verbaast. Maar dan moeten we wel bedenken dat het ooit andersom was, en dat het volk toen veel gemakkelijker gotisch schrift las.

We zijn misschien ook geneigd dat gotische schrift voor het oudste te houden, maar ook dat is een misvatting. Enigszins snobistische humanisten grepen in het Italië van rond 1400 terug op een Karolingisch schrift, dat daar al twee, drie eeuwen niet meer gebruikt werd. Ze vonden dat oude schrift, de lettera antiqua veel mooier, dan het schrift waar iedereen zich van bediende. Ze gingen antiqua schrijven en lieten na 1450 hun in het latijn geschreven werken ook in die letter drukken.

De antiqua veroverde Europa niet bepaald stormenderhand. De mensen konden hem niet meteen lezen, er bestond veel weerstand tegen. In Groningen bijvoorbeeld, gingen klerken zich pas rond 1700 van de antiqua bedienen. Wat betreft drukwerk ontstond er een verschil tussen de geleerde wereld en die van het volk. Juist teksten met het grootste bereik, zoals bijbels en overheidsafkondigingen, bleven nog tot na 1800 met gotische letters gedrukt.

Het hardnekkigst bleek de gotische letter in Duitsland. Daardoor ontstond de idee dat het een typisch Duits schrift was. Niet alleen buiten Duitsland was dat zo, Duitsers namen die gedachte maar wat graag over. Toch schaften juist de nazi’s in 1941 het gotische schrift af, onder het mom dat het een joodse uitvinding was. Toegeven dat het een drempel opwierp voor het lezen van hun antisemitische teksten, deden ze liever niet.

Sindsdien leidt het gotische schrift een gemarginaliseerd bestaan in krantekoppen, pseudo-oorkonden, restaurants in het populaire marktsegment en heavy metalkrochten.

Uiteindelijk hebben de humanisten en geleerden dan toch gewonnen. Op dit ene punt.

Bron: P. Gumbert, ‘Tussen scriptorium en sneldrukpers: brug of breuk?’ in Madoc 1996.

About these ads


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 582 andere volgers