‘Kort onderwys, hoe men de couranten best lezen kan’

Ik had het boekje altijd al eens willen lezen, ook omdat het ooit heel aardig besproken was achterop de NRC. Zelfs overwoog ik een tripje naar de Koninklijke Bibliotheek te maken om het daar onder ogen te krijgen. Nu staat het dan in de DBNL, wat me die trip bespaart.

In het boekje, dat in 1758 te Leeuwarden verscheen, legt de hovenier en broodschrijver Johan Herman Knoop aan de gewone man – , “’t zy Landman of gemeen Burger” – uit hoe hij kranten “met nut en voordeel” kan lezen en begrijpen.

Een drempel daarvoor werpen de vele vreemde woorden op, die in kranten staan. Daarom heeft Knoop aan zijn korte didactische betoog een woordenlijst toegevoegd, die het leeuwendeel van de pagina’s in zijn boekje inneemt.

Over didactiek gesproken – volgens Knoop vormen kranten een uitstekend leermiddel. Hij schrijft

“…dat ‘t zeer nuttig zyn kan, dat men de jongelingen in de scholen de couranten laat lezen (…) niet om de nieuwsgierigheid of ‘t nieuws, maar om haar de vreemde woorden te verklaren; dienende teffens om deze jeugd een ander en klaarder denkbeeld te geven van de wereld, en wereldsche dingen, en schranderder te doen worden, om met menschen beter te leeren omgaan…”

Het goed kunnne lezen van kranten veronderstelt echter wel dat men beschikt over enige geografische kennis. Vooral moet men weten waar de hoofdsteden liggen, omdat daar het nieuws vandaan komt. Het bezit van kaarten en atlassen zou dan nuttig kunnen zijn bij het lezen van de krant, ware het niet dat dit voor gewone mensen mogelijk iets te hoog gegrepen is:

“Edog deze kennisse der kaarten is ‘t meest voor menschen van een meer als gemeene opvoeding en bevatting, en dus niet voor de gemeene boeren of landlieden, schoon ‘t in der daat zo zwaar niet is te leeren als zig veele verbeelden…”

Verder blijkt Knoop een verklaard voorstander van het gestructureerd lezen van de krant. De lezer moet vooraan beginnen en niet egens middenin, laat staan achteraan. Ook moet een lezer gedurende langere tijd het krantenlezen volhouden, want anders snapt hij er niets van.

Een probleem dat weer wat meer ruimte in Knoops boekje vergt, is de betrouwbaarheid van de krant. Opvallend is dat Knoop de krant en zijn medewerkers graag het voordeel van de twijfel gunt:

“Het is waar, zommige menschen zeggen wel, de courant liegt, of kan liegen. Dit kan ook wel in zommige gevallen gebeuren, jedog dit is als dan niet de schuld van den schryver of uitgever der courant, maar komt van daan van onzekere of onware berigten, die hy van zyn correspondenten ontvangen heeft, welke zekerlyk ook weer van andere qualyk over de zake of gebeurtenis beregt zyn, dat uit veelerley oorzaken ontstaan kan, als, door abuis of schielykheid, en veel meer andere dingen…”

Vooral in oorlogstijd spreken berichten elkaar wel eens tegen, aldus Knoop. Overigens bestaan er ook leugens om bestwil, met name leugens die kwaad moet voorkomen. En de krant liegt natuurlijk ook wel eens in commissie:

“De courant verhaalt derhalven de dingen zo als ze van andere verhaalt of berigt zyn; als dus andere in deze of gene voorvallen liegen, zo kan noodzakelyk de courant als dan ook niet anders doen.”

Overigens moet een lezer geen staatsgeheimen in kranten verwachten, in de krant staan alleen dingen die iedereen wel weten mag.

Enfin, als men de krant zo leest zoals Knoop ’t aangeeft, dan zal de lezer daar zijn voordeel mee doen. Niet alleen geeft het krantenlezen aanleiding tot “nuttige bespiegelingen of tot vermaak”, ook is er materieel voordeel in beroep en bedrijf te verwachten:

“Inzonderheid zyn de berigten uit de zee, zee- en andere steden dikwils van veel belang voor de grote kooplieden, negotianten, assuradeurs &c., zo wel in vredens- als voornamelyk oorlogstyden, om den staat van hunnen koophandel en andere dingen te weten, en dezelve daar na te reguleeren.”

Daarmee raakt Knoop dan aan de bestaansreden van de krant, want deze ontstond begin zeventiende eeuw als een koopmansbrief die zo vaak afgeschreven werd, dat het logischer was om hem te doen drukken.

About these ads


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 560 andere volgers