Wildeman, zeemonster of Gorgon

Hij heeft twee hoorns op zijn voorhoofd, een paar woedende puilogen, een wanstaltig brede neus, een grote, gretige muil met vlijmscherpe tanden die gehakt van mensjes maken, een uitgestoken tong ten teken dat hij dat lekkers maar wat graag naar binnen slikt, en een overvloed aan haar- en baardgroei.

Het is een van de mooiste ornamenten van de stad Groningen, daar naast café Prins van Monaco, op het adres A-Kerkhof zuidzijde 8/1. Het gaat om een zandstenen reliëf boven een rijtuigpoort. Volgens de iets lager ingezette sluitsteen stammen poort en reliëf uit 1683.

Vaag had ik het idee dat ik een soortgelijke wildeman of hellebeest op een schilderij van Hieronymus Bosch had gezien, maar toen ik ’t nakeek, bleek dat een vergissing. In tweede instantie dacht ik dat het wel eens een zeemonster zou kunnen zijn. Immers, die wijd uitwaaierende, haarachtige uitstulpingen zouden ook wel eens vangarmen kunnen verbeelden. En dan gaat het om een wezen, half mens, half octopus, zoals er vast wel een op een oude zeekaart voorkomt.

Om aan mijn onzekerheid een einde te maken, belde ik de afdeling monumentenzorg van de gemeente maar eens. Volgens Taco Tel daar, die het dossier voor me inkeek, betitelde Rijksmonumenten het als een Gorgonenmasker. Dat nu, betwijfel ik een beetje omdat de drie vrouwelijke Gorgonen – onder andere Medusa – in de klassieke oudheid en later weliswaar een afschrikwekkend uiterlijk meekregen, maar meestal gezegend waren met slangenhaar en een baardloos blotebillengezicht, kenmerken waar het wezen hier niet aan voldoet. Bovendien droegen Gorgonen geen hoorns.

Een Gorgon zag er volgens Caravaggio zo uit.

In elk geval is het bepaald geen uitnodigend beeld, daar aan het A-Kerkhof. Integendeel, de gemiddelde voorbijganger van 1683, die nog volop in reuzen, monsters en demonen geloofde, moet het reliëf met ontzag hebben aanschouwd. Zoveel ontzag, dat hij zich wel twee keer bedacht voordat hij deze poort binnenging als hij er niets te zoeken had. Vermoedelijk bedoelde de zeventiende-eeuwse poortbouwer het dan ook als equivalent van ons bordje ‘Verboden toegang voor onbevoegden’, dus om straatjongens, bedelaars en ander gespuis buiten te houden.

Helaas is de poort wat scheefgezakt en krakkemikkig en lijkt het reliëf er niet helemaal stabiel meer op te staan. Volgens Tel komt dat doordat het pand met de Prins van Monaco er rond 1900 twee verdiepingen bijkreeg. Een paar jaar geleden maakten bewoners van het pand achter de poort het poortreliëf nog schoon, om het in bonte kleuren te beschilderen. Inmiddels is hun verf er bijna weer af en zamelt zich vooral onderin het reliëf vuil op. Dat vuil houdt weer regenwater vast, niet best, want met vriesweer krijg je zo ijs-afzettingen, die het zandsteen kunnen doen scheuren. Gelukkig ligt er een restauratieplan klaar. Tenminste, dat zei Tel. Als het goed is, wordt het reliëf binnenkort dus opgeknapt.

Advertenties

Plaats een reactie on “Wildeman, zeemonster of Gorgon”

  1. Ik zou ook denken aan een zeemonster. Maar aan de andere kant moet je niet onderschatten hoeveel klassieke elementen in de Renaissance en Barok werden opgenomen in het publieke besef. Een bekend voorbeeld is het lijk in de dijk, het schijnbaar oeroude volkse motief dat ook bij Theodor Storm opduikt. Misschien wel oud, maar tegelijkertijd ook nieuw, ingegeven door het verhaal van Marcus Curtius die zich met zijn paard in een fontein op het Forum Romanum stortte.

  2. Rene Lapoutre schreef:

    Hallo Harry, meraokels mooi thuisblijverslog hoor. Zelfs hiet in Lima super snel op het scherm te toveren. Vieze stad trouwens, maar genoeg oude gebouwen met aandoenlijke vergane glorie. Het lijkt hier winter omdat de meeste bomen geen bladeren meer hebben. Maar dat komt lijkt mij gewoon door de vieze smog hier.
    Moi, Rene!


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s