Scheuvelriederslaid

Geplaatst op 8 januari 2008

Albert van der Wijk, geboren in 1910 te Zuidbroek, is een van de betere Groninger zangers in de Liederenbank. Verbazen doet dat niet, want de onderwijzer volgde een opleiding voor directie koorzang en was ook ‘volkszangleider’ bij de ‘Nederlandse Vereniging voor de Volkszang’. Dat had je allemaal nog, na de oorlog.

Op het repertoire dat het Nederlands Volksliedarchief in 1954 bij Van der Wijk registreerde, staan twee versies van een scheuvelriederslaid of schaatslied, de ‘Haardriederie op Winneweer’. Van der Wijk leerde het van zijn moeder en de officiële versie, vertelt hij, telde maar liefst dertien coupletten. Voor de microfoon van het Volksliedarchief zong hij er maar één. En wel deze. De tekst:

As ik ainmoal ais op Damsterdaip
dou ’t ’n bakstain vroor, op scheuvels laip,
zaag ik d’r minnig jonge borst
doar zwieren op dij gladde korst.
Zaag ik minneg jonge kwaant
mit zien wichie al aan de hand.
Zo zag ik haile riegen goan.
Soms ook ’n belslee op de boan.

Met termen als borst en kwant doet de tekst nogal negentiende-eews aan. Dat geldt ook voor de melodie, die zo op het repertoire kan van een luchtig ironisch salonorkest. Die wijs, vertelt Albert van der Wijk in een volgend geluidsfragment, werd in zijn moeders tijd heel veel gebruikt door dansleraren om de Duitse polka bij te brengen. Zij zongen er voor hun leerlingen dan wel een andere tekst op, een “heul mooi gek dinkje”, dat we geografisch eerder in de buurt van Sappemeer moeten situeren, dan bij Winneweer:

‘k Laip ainmoal op ’t Achterdaip
Woar ik mit mien moeke op scheuvels laip
Knapte mie de kop tegen klapbrug aan
’n boele veur de kop mit ’n poepsteern d’ran.

In de Liederenbank zitten nog wel meer varianten. Tot in Brunssum en Amsterdam werd dit schaatslied gezongen door mensen van Groninger komaf.

Maar ook nu kan je het lied nog wel horen. Onlangs kwam ik nog weer een versie tegen in het zeer genietbare programma Winterliederen van Henk Scholte, Bert Ridderbos en Linde Nijland. Ook zij brachten niet het complete lied, maar ‘slechts’ vijf coupletten. Net als Van der Wijk vertelde Henk erbij, dat dansleraren er de Duitse polka mee onderwezen.

Van Henk kreeg ik vandaag een scan van de hele tekst. Waarschijnlijk komt deze uit Oude en nieuwe Groninger liederen van P. Groen (1930). Groen noemt een A. Kuipers als auteur van het lied.

Wie de tekst helemaal tot zich wil nemen kan hier terecht. Onder andere maakt hij melding van het feit, dat deelneemsters aan schaatswedstrijden in hun ondergoed reden. Dat was meer aerodynamisch dan met bovenkledij.

Naschrift woensdag 9.1.08

Henk deed me vandaag een biografie van auteur Ane Kuipers toekomen, geschreven door dominee Wumkes en gepubliceerd in het Maandblad Groningen van maart 1924. Ik vat het stuk hier samen.

Kuipers leefde van 1833 tot 1905, wat alweer de veronderstelde negentiende-eeuwse herkomst van het Scheuvelriederslaid ondersteunt. Zijn vader was schoolmeester en organist van Zeerijp, maar achtte het zangtalent van zijn zoon dermate gering, dat die maar beter niet in zijn voetsporen kon treden. En zo ging Kuipers junior bij verscheidene Ommelander schoenmakers in de leer. Later vestigde hij zich als zelfstandig schoenmaker in zijn geboortedorp. Zijn ambacht stond belezenheid, ontwikkeling en vertrouwdheid met juridische zaken niet in de weg, en in dat dorp ging de schoolmeesterszoon, die toch wel wat gefrustreerd was over zijn lot, door voor een vraagbaak en arbiter bij problemen en geschillen.

Van jongs af mocht Kuipers graag rijmen. Levenslang bleef dat zijn liefhebberij. Meestal schreef hij in de streektaal over voorvalletjes uit het dorpsleven. Het kon dan gaan over een boerenvrijage, een hardrijderij of een omgewaaide boom. Hij publiceerde dit soort stukjes verspreid. Ze zijn nooit gebundeld, hoewel Wumkes vond dat er kwalitatief goed werk tussen zat. Wel werden een vers als ‘Siemen-manje aan het vrijen’ en een klucht als ‘De gefopte sergeant of de biggehoalders’ (1860) bekend bij een breed Gronings publiek, maar deze kwamen anoniem uit, zodat Kuipers maar weinig eer voor zijn werk kreeg.


4 reacties on “Scheuvelriederslaid”

  1. En zo werd een “oeroud” scheuvelriederslaid toch nog een produkt van het vroeg-twintigste-eeuwse beschavingsoffensief van K. ter Laan, zijn zwager meester Groen en andere Groningers in den vreemde. Hun negentiende-eeuwse bronnen zijn interessanter, omdat er toen nog volop leven in de Groningse brouwerij was. Niettemin geldt ook daar: de traditie werd ontdekt om snel mee te kunnen liften met de moderne tijd. Rijmpjes uit het tijdvak van de stoomtrein over een verdwijnende wereld van kuierende dorpsbewoners. Nostalgie avant la lettre.

    En de polka uit het revolutionaire Polen? Vergelijk dat eens met de dweperij van twintigste-eeuwse ex-hippies met Latijns-Amerikaanse deuntjes. Niets nieuws onder de zon.

    Van Ane Kuiper’s hand dit fragment uit een ellenlang gedicht over de inwoners van zijn geboortedorp.

    Ik ken een dorp in Nederland
    Met zes maal honderd koppen.
    Eén daarvan is de predikant,
    Die voorraad heeft aan moppen.
    Eén Hoofd der school, één meesteres,
    Eén molenaar, twee smeden;
    En winkels telt men er wel zes.
    Twee mannen die de rogge kneden;
    Eén slager en één die manden vlecht.
    Eén handelaar in granen;
    Eén kuiper, edel en oprecht.
    Eén dekker en vijf lanen.
    Vijf herbergiers, twee ververs wel;
    En twee die ’t leer beprikken.
    Eén boomkweker en ver die ’t spel
    Verstaan van knippen, naaaien en stikken.
    Wel dertig boeren vindt men er,
    En viskers zijn er velen.
    Barbiers en kappers gaan zo wel
    De soep in zessen delen.
    Arbeidersliên één zoodje;
    Twaalf jeugdigen zijn er op ’t spoor
    Dat gaat naar ’t huwelijksbootje.
    Meer zeg ik niet, denk nu eens na,
    Waar gij die plek moet zoeken.
    Het bovenstaande geeft … o ja,
    ’t Staat wel in woordenboeken.

  2. Gelkinghe schreef:

    🙂
    Dat is toch zeker niet van talent gespeend. Hoort in het letterkundige pantheon van Siemon Reker thuis, zou ik zeggen.

  3. […] Lit: Nieuwe Groninger Encyclopedie (Regio-Projekr Uitgevers 1999). https://groninganus.wordpress.com/2008/01/08/scheuvelriederslaid/ […]

  4. […] Lit: Nieuwe Groninger Encyclopedie (Regio-Projekr Uitgevers 1999). https://groninganus.wordpress.com/2008/01/08/scheuvelriederslaid/ […]


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.