Zwarte Jan, “constigh schilder van Groeninghe’

“Vrieslandt”, zo schrijft Karel van Mander in zijn Schilderboeck (1604), “en is soo bevrosen niet gheweest, noch soo heel verdort, of daer en is uyt Groeninge, tot vergroeninge haers roems, ontstaen een heerlijcke spruyt en bloem onser Consten…” Deze bloem was “den hoogh gherucht weerdighen Ian swart, die men veel noemde Swart Ian”.

Deze Zwarte Jan, zo vertelt Van Mander, was geboren in Groningen, maar hield zich omstreeks 1522, 1523 een tijdlang op in Gouda, toen Jan van Scorel uit Italië terugkwam. Mogelijk was de Groninger Jan leerling van de veel beroemdere Van Scorel. Zwarte Jan had immers “van Landtschap, naeckten en beelden seer de handelinge van Schoorel”.

Ook Zwarte Jan reisde naar Italië, woonde enige tijd in Venetië, en leerde daar nog meer op zijn Italiaans te werken. Van Mander roemt vooral de houtsneden, die Zwarte Jan vermoedelijk maakte, nadat hij met een Venetiaans schip naar Turkije was geweest. Het gaat om “Turcken te Peerde, met boghen en pijlkokers”, die volgens Van Mander “seer aerdigh en gheestigh zijn”.

Hier heb je een paar opschaalbare uit de collectie van het British Museum:

– Suleiman te paard (1526):

Geplaatst op 8 april 2008  a

– Arabische ruiters:

Geplaatst op 8 april 2008  b

– Mamelukken:

Geplaatst op 8 april 2008  c

– Boogschutters:

Geplaatst op 8 april 2008  d

Advertenties

Plaats een reactie on “Zwarte Jan, “constigh schilder van Groeninghe’”

  1. Niklas schreef:

    Mooi ja, kerel op peerd nog an tou!

  2. Inderdaad, de site van DNBL biedt steeds meer leuke zoekmogelijkheden en verrassingen.

    Het Schildersboek van Karel van Mander bevat tenminste nog één andere Groninger: de schilder Harder Peters, die in de jaren 1575-1578 in Rome verkeerde. Van Mander heeft het over “een constigh Schilder van Groeninghe, Herder gheheeten, die oock wel van sulcken ouderdom mach wesen, en was oock mijn Roomsche kennis. Hy is te Groeninghe geweest den Schilder van Verdugo, en is in alle deelen der Consten onghemeenen lof en gherucht weerdigh, ghelijck by zijn wercken ghetuyght can worden”.

    Harding knapte onder andere in het omwentelingsjaar 1594 het burgervaandel van regiment “den arent ende Sunth Jurgen” op.

    Over zijn zoon Peter Harders Belta een uitvoerig artikel in de Groningse Volksalmanak 1986. De grootvader was mogelijk de beeldhouwer Peter Beldesnijder. Peter jr. was eveneens schilder en mogelijk beeldhouwer. Waarchijnlijk is hij bij in de leer geweest bij de davidjorist Arnoud de Keystere alias Arent Maler, een immigrant uit Brugge, wiens nakomelingen later naar Eiderstedt (Sleeswijk-Holstein) uitweken.

    Het leuke is dat er vermoedelijk ook andere familieleden in Eiderstedt hebben gewoond. In 1617 krijgt tenminste een zekere Harding Mahler uit Koldenbüttel opdracht tot het maken van een landkaart van de polder Herrnhallig bij Friedrichstadt, waar de meeste immigranten zich hebben gevestigd. Hij leeft nog in 1633, is dus niet identiek aan Harding Peters, maar mogelijk een kleinzoon.

    Er is het een en ander bekend over deze schildersgroep in Tönning, die binding had met Groningen. Met name Lorenz de Keystere en zijn veranten kwamen geregeld in conflict met de autoriteiten vanwege hun sectarische opvattingen en vrijzinnige leefwijze. Zo leidde het spelen om een naaktschilderij op Vatenavond ooit tot een flinke rel. En het balletje rolde nog verder, want in de volgende generatie vinden in hun verwantenkring Jürgen Ovens, een Rembrandtleerling die na jarenlang in Amsterdam te hebben gewoond weer terugkeerde naar Tönning.

    En Groningen had nog wel meer bekende en minder bekende kunstenaars, die in de loop van de zestiende eeuw voor de inquisitie zijn gevlucht. In het Lutherse Noord-Duitsland vonden zij een betere afzetmarkt dan bij de calvinisten in Oost-Friesland. Bijvoorbeeld de wederdoper Arnt Snittiker uit Groningen, die in 1554 in Ribnitz-Damgarten (Mecklenburg) woonde. Bekender is de beeldhouwer Johan van Groningen alias Johan Schnittker, die rond 1570 in Husum woonde en waarvan nog veel werk te bewonderen is. Hij had meerdere nakomelingen die in dezelfde tak van sport werkzaam waren. Een laatkomer was tenslotte de beeldhouwer Berend Cornelissen uit Groningen, die inn 1684 in Husum overleed. De meeste namen zijn niet in de kunstenaars-boeken beland.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s