Monument slachtoffers De Mepsche getorpedeerd

Geplaatst op 27 juni 2008 a

Geplaatst op 27 juni 2008  b

Een schuin liggend paneel van drie vierkante meter, met aan beide kanten informatiepanelen over de vroegere borg Bijma in Faan, en het sodomietenproces van 1731. Achter dit ensemble drie grote rechterzetels die Rudolf de Mepsche van Bijma, de heren van de Ommelanden en de heren van de Stad moesten symboliseren, omdat ze allemaal op hun manier bij dat proces betrokken waren geweest. Het asfalt van de weg ter plaatse vervangen door kinderkopjes ter breedte van de vroegere weg, wat ook verkeersafremmend werkt. Aan de overkant van de weg een hek met de geallieerde wapens van De Mepsche en Alberda of een vooraanzicht van Bijma. En in het weiland daarachter, dus eveneens aan de oostzijde van de weg, verplaatsbare palen die de borgcontouren moesten aangeven.

Dat waren, met nog een parkeerplek verderop, een voetpad en andere rimram, de ingrediënten van het plan ‘Verbeelding Borg Bijma en Sodomieproces’, zoals Landschapsbeheer Groningen, de Streekhistorische vereniging Aeldakerka en de Historische Kring Zuidhorn gezamenlijk opstelden. Het  zou 165.000 euro moeten kosten, waarvan 70.000 al binnen was uit Brussel. De provincie Groningen en de gemeente Grootegast zouden elk nog 35.000 moeten geven, terwijl er bovendien 25.000 uit diverse fondsen werd verwacht.

Op 13 juni stelde B&W van Grootegast zich achter het plan. Koos Bijlsma berichtte vervolgens op 19 juni in het Dagblad van het Noorden dat het ging om een herinneringsmonument “ter ere van de illustere borgheer Rudolf de Mepsche“. Of het met deze tamelijk gekleurde voorstelling van zaken te maken heeft weet ik niet, maar feit is, dat op 26 juni de gemeenteraad van Grootegast weigerde om de gevraagde 35.000 euro bij te dragen. “De Mepsche verdient geen kunstwerk“, kopte de Dagbladsite.

De papieren editie bleek iets genuanceerder en uitgebreider. PvdA-voorman Kor de Wagt had vergeefs geprobeerd om de raad mee te krijgen met het voorstel van B&W. “Natuurlijk gaat het niet om een kunstwerk ter ere van De Mepsche”, aldus De Wagt. “Die man was een schurk.” Maar zelfs met een verlaagd bedrag à 10.000 euro ging de raad niet accoord. Volgens de voorman van de plaatselijke partij voor Veiligheid en Zorg (VZ2000) Ytsen van der Velde kon wel worden volstaan met een informatiebord dat de betekenis van de plek uitlegde. “Zo zijn we ook omgegaan met wat IJje Wijkstra heeft gedaan.”

Ik moet zeggen dat ik het wel met Van der Velde eens kan zijn, zij het om andere reden. Want op het voorgestelde monument is best wat aan te merken. Vooral op het hybride karakter ervan. Het wilde immers zowel de in 1860 gesloopte borg Bijma markeren, als herinneren aan het monsterproces. Dat kan je beter uit elkaar trekken, lijkt me. Er is niets tegen het markeren van Bijma, maar daar hebben meerdere jonkers gewoond en als je de slachtoffers van De Mepsche wil herdenken moet je in Zuidhorn zijn. Daar zijn die 21 mannen en jongens aan de wurgpaal gezet, waarna hun lichamen tot pulver werden verbrand.

ACHTERGROND: HET PROCES

Voor wie het sodomietenproces van 1731 niet kent, hier wat achtergrondinformatie. Vanaf ongeveer 1720 stonden in Zuidhorn en omgeving twee jonkers en hun partijen tegenover elkaar. De ene onder leiding van Clant van Hanckema en de ander onder De Mepsche van Faan. In het machtsspel speelden eigenerfden een belangrijke rol. Hoe meer eigenerfden een jonker achter zich wist, en hoe minder er achter zijn opponent stonden, hoe machtiger zo’n jonker was.

Toen in 1731 een golf van sodomieprocessen over het land sloeg, publiceerde Van Byler, de kerspelpredikant van Niekerk, Oldekerk en Faan, een boekje over de zonde van homoseksualiteit. Zijns insziens moesten de autoriteiten Gods rechtvaardige toorn afwenden, opdat het land niet zou delen in de straf van Sodom. Wie precies wie soufleerde is onbekend, maar De Mepsche vond de vrijheid om 21 mannen en jongens te laten executeren op het voorwendsel dat het sodomieten waren.

Tot de slachtoffers behoorden 8 eigenerfden van de tegenpartij Clant. De verhoren stikten van de tegenstrijdigheden. Bekentenissen kwamen tot stand met stokslagen en tortuur. De Ommelander meerderheid keurde de gang van zaken af, maar de Stad hielp De Mepsche die zo zijn gang kon blijven gaan. Al moesten er wel 300 soldaten vanuit de Stad naar Zuidhorn overkomen, voor de ongestoorde voortgang van de executies. Relletjes waren er in de Stad en later ook in Zuidhorn en op ’t Faan. En De Mepsche boekte een pyrrhus-overwinning. Hij kreeg dan wel de macht in het onderkwartier, maar niet voor lang. Zijn zaak stonk, en dat wist iedereen.

DE PLEK

– De boerderij Bijma, ten zuiden van de borgplaats:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

– De Bijmalaan tegenover de borgplaats in de richting van Zuidhorn:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

– Bosje tegenover de borgplaats, er staat al een bankje:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

– De borgplaats van Bijma, zo grondig behandeld dat zelfs micro-reliëf en luchtfoto’s niets meer van de vroegere borg laten zien:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Advertenties

6 reacties on “Monument slachtoffers De Mepsche getorpedeerd”

  1. Dondersteen schreef:

    Wij kwamen Rudolf een tijd geleden ‘tegen’ via, hoe kan het anders, geocaching (http://www.geocaching.com/seek/cache_details.aspx?guid=7f48642a-b7fe-4929-b419-e69f40af7a60) Grappig is het om hier bij jou een log te lezen over hetzelfde onderwerp. Het is overigens precies hierom waarom wij dat cachen zo leuk vinden, het brengt hele stukken geschiedenis (of natuurgebieden) onder de aandacht waar je normaal gesproken zo aan voorbij zou rijden.

  2. Dondersteen schreef:

    Het linkje werkt niet… ik probeer het nog een keer
    http://www.geocaching.com/seek/cache_details.aspx?guid=7f48642a-b7fe-4929-b419-e69f40af7a60
    Als het nu nog niet werkt, dan kun je op http://www.geocaching.com bij hide&seek even zoeken op keyword ‘mepsche’

  3. Jan Hielke schreef:

    Ineressant verhaal om te lezen. Een gedenkteken kan bijdragen aan het levendig houden van de geschiedenis. Vraag blijft natuurelijk of een overheid dat moet doen.

  4. Gelkinghe schreef:

    @Jan Hielke,
    Ik denk dat er een achterliggende bedoeling is om mensen die de streek bezoeken ook wat dingen te geven die dat de moeite waard maken. Met een netwerk van zulke dingen wordt de streek er ook aantrekkelijker op. Uiteindelijk betaalt de investering zichzelf dubbel en dwars uit. Dus of de overheid er zich mee moet bemoeien? Ja, ik denk het wel. Maar een monument voor de slachtoffers van de Mepasche hoort in Zuidhorn thuis, niet op ’t Faan.

  5. Wieneke schreef:

    Misschien was die De Mepsche zelf wel stiekem homo. Treurig, dat zo iemand lekker zijn gang kon gaan en onschuldige mensen kon laten ombrengen.

  6. Jan Blaauw sr schreef:

    De Groninger schrijver Ab Visser, nog niet helemaal vergeten, schreef destijds een vrije versie over Rudolf de “Mepske” van Faan. Het kwam o.a. uit in de befaamde Coronareeks van Kroonder (Bussum). In een mismoedige bui heb ik het van de hand gedaan… Lang niet iedereen kon Vissers historische interpretatie waarderen. W.T.Vleer (uit Norg) geenszins. In een serie artikelen in de toen nog bestaande “Leekster Courant” deed hij meer recht aan de gang van zaken. In boekvorm (in eigen beheer) uitgekomen als “Sterf Sodomieten!” (1972) Dat heb ik nog wel….


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s