Op de Osseweide

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Ik ben een beetje wezen sneupen naar de boerderij van mijn overgrootouders op de Dijkstreek, vlakbij Enumatil en Pasop. De huidige eigenaar had gelijk. De boerderij heette de Osseweide. Althans, volgens J. Kuypers’ Gemeente Atlas uit 1864:

Geplaatst op 5 mei 2009  b

Op veel recentere kaarten staat die naam Osseweide echter bij een boerderij nabij het bruggetje van Pasop. Is dat nou een fout, heeft die Pasop-heerd de naam op slinkse wijze overgenomen, of heette het hele gebied misschien de Osseweiden, zodat diverse boerderijen het recht hebben om hun naam eraan te ontlenen? Zo’n veldnaam, duidend op extensieve weiderij van slachtvee, sluit natuurlijk wel mooi aan op de soortgelijke functie van de Midwoldiger meenscheer.

‘Onze’ boerderij op de Dijkstreek was sinds 1890 het volledige eigendom van Jakob Auwema, die er waarschijnlijk zelf met zijn tweede vrouw woonde. In 1906 probeerde deze Auwema de heerd in vijf percelen te veilen, waarbij hij de vaste altoosdurende en in alle liniën verervende beklemmingen – dit ter verklaring van de omvangrijke afkorting – splitste van de blote eigendomsrechten:

Geplaatst op 5 mei 2009  c

Ondanks de splitsingen lukte het niet de boerderij te verkopen, en misschien verhuurde Auwema haar vervolgens voor een beperkt aantal jaren. In 1908 overleed hij. Zijn weduwe bood haar in september 1919 opnieuw te koop aan:

Geplaatst op 5 mei 2009  d

Zoals je ziet kwam er intussen een arbeiderswoning bij. Omdat het haar niet lukte de heerd van de hand te doen, ging de weduwe deze voor vijf jaar verhuren:

Geplaatst op 5 mei 2009  e

Pieter David de Hoop, de dan nog zittende huurder, was volgens mijn achterneef de voorganger van mijn overgrootouders. En dus trokken, naar het zich laat aanzien, Frans Gerrits Kroese en Antje van der Let per mei 1920 met hun negen overlevende kinderen in de leeftijd van 1 tot 25 jaar, waaronder mijn grootmoeder Bieuwkje en haar zuster Lieuwkje, in de boerderij op de Dijkstreek, pal op de grens van de gemeenten Oldekerk en Leek:

Geplaatst op 5 mei 2009  f

Zo zag de plattegrond er ongeveer uit in de negentiende eeuw. Maar later is in elk geval het voorhuis vergroot. Op die verbouwing slaat de primitieve gevelsteen uit 1924 waarop de initialen van de wed. Auwema ingekrast zijn. Dat jaar ging er een nieuwe huurtermijn in. Vermoedelijk hebben mijn overgrootouders bij haar aangedrongen op de verbouwing. Wellicht is toen ook de koestal uitgebreid in de richting van de boomgaard en moestuin. De stal die haaks op de koestal bij het achtererf staat, was waarschijnlijk bedoeld voor paarden. In de negentiende eeuw bestond zo’n 30 à 40 % van de grond bij de boerderij namelijk nog uit akkerbouwgrond, waarvoor veel meer paardenkrachten nodig waren dan voor groenland.

Ziehier het areaal volgens het oudste kadaster, een areaal dat door de jaren heen niet echt veel veranderd zal zijn, en dat mooi verdeeld lag over de gemeenten Oldekerk en Leek:

Geplaatst op 5 mei 2009  g

In de jaren twintig en dertig was dit dus bijna allemaal groenland. Aan de westkant liep er getuige een kaart van begin 1900 nog een landweg door het land richting Niekerk. Deze is nu verdwenen, evenzo een aantal oudere perceelscheidingen.

Ik wil even wijzen op de wortelachtige, gebobbelde en naar het westen spits toelopende vorm. Getuige een luchtfoto liggen hier grillig gevormde percelen, kenmerkend voor zeeklei. Ten noorden en ten zuiden van de ‘wortel’ heb je opstrekkende landerijen. wat wijst op veenontginningen, waarbij aan de noordkant zelfs turf is weggehaald vanonder een laag klei:

Geplaatst op 5 mei 2009  i

Ook op een hedendaagse kaart is het verschil tussen zeeklei en voormalig veen nog goed te zien:

Geplaatst op 5 mei 2009  j

Die wortelachtige vorm, bestaande uit zeeklei, is de voormalige bedding van het Oude Riet, een zeeboezem. Door de veenontginningen en inklinking van het veenland stak die voormalige bedding hier en daar wel een meter uit boven het omringende land, wat nog steeds goed aan de hoogtelijnen is te zien. Daarbij moet je je wel bedenken dat een deel van de kleihoogte is afgegraven voor grondverbetering van het omringende land.

De Dijkstreek heette dus uit onbegrip zo, er lag helemaal geen dijk, maar wel een zogenaamde inversierug. Nog even een impressie van het volledige Oude Riet, die ooit om het schiereiland van Zuid- en Noordhorn (een keileemrug) heen stroomde:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Op onderstaande hoogtekaart steekt alles wat groen is uit boven het NAP, terwijl alles wat blauw is daaronder ligt (de gele pijltjes geven steeds de positie van de boerderij aan):

Geplaatst op 5 mei 2009  l

Mijn overgrootvader stierf er in 1929:Geplaatst op 5 mei 2009  m

En mijn overgrootmoeder in 1935:

Geplaatst op 5 mei 2009  n

Beide werden in Oudkerk begraven, waar al een zoontje en een dochtertje op het kerkhof lagen. De grafstenen doen voor die tijd wat ouderwets aan:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Nog steeds betaalt mijn achterneef voor die graven. Dit is het portret van mijn overgrootmoeder, dat na haar dood van een andere foto is afgetrokken:

Geplaatst op 5 mei 2009  p

Van april 1935 tot mei 1939, toen er weer een huurtermijn voorbijging, hebben de vier jongste kinderen – Willem, Lieuwkje, Wietske en Theo – nog op de boerderij gezeten. Volgens mijn achterneef hadden ze 45 koeien, wat best veel was voor die tijd. Dat kwam ook neer op één per hectare, een mooie vuistregel. Per hectare betaalden ze 125 gulden pacht aan Hedde Gerrit Cazemier – de schoonzoon en erfgenaam van de weduwe Auwema – en ook dat bedrag was nogal veel.

In 1939 gingen een paar van de kinderen trouwen, en werd de gezamenlijke huishouding opgedoekt met een boeldag. Nadien zaten onder meer de gebroeders Van Til op de boerderij, die hier gekiekt is vanaf het land voorbij de petgaten van Pasop:

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Met dank aan Siebrand Homan, de voorzitter van de Historische Kring Leek e.o voor het aanreiken van enkele gegevens.

Advertisements

8 reacties on “Op de Osseweide”

  1. Jaartal schreef:

    respect: geweldig gedocumenteerd verhaal. mooi hoor Harry!

  2. Jetske schreef:

    Wat een knap stuk speurwerk laat je hier zien. Mooi die oude knipsels en foto.

  3. 'Hendrika' schreef:

    Een mooie aanvulling op je familiegeschiedenis. Zulke oude kaarten vind ik reuze interessant.

  4. Wieneke schreef:

    Wordt het zo langzamerhand niet eens tijd voor een boek over de familie? Je hebt al heel veel uitgezocht.

  5. Jan K. schreef:

    Het is weer een bewonderenswaardig stukje speurwerk!

  6. Jan schreef:

    Een bijzonder stukje over historie en over geografie/landschap.
    Als ik weer eens naar Groningen met vakantie ga dan zal ik dit stukje proberen te hervinden op ter plekke zelf de boel in ogenschouw te nemen.

  7. anton kroese schreef:

    he bedankt
    leuke informatie ben zelf een kleinzoon (1959)zoon van tamme kroese
    heb gelijk de foto van mijn grootmoeder opgeslagen herkende ik meteen
    hong altijd thuis bij mijn ouders aan de muur ben er blij mee

    de hartelijke groeten
    anton kroese


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s