Het raakvlak tussen liberalisme en fascisme

Geplaatst op 1 juni 2010  a

Boekito vond weer iets belangwekkends in zijn boekenberg: het Bulletin 1936 nummero 4 van de Sociaal Democratische Arbeiders Partij, afdeling Groningen. Het strooibiljet memoreert dat er op 6 september dat jaar bij de demonstraties in de verschillende steden voor het Plan van de Arbeid, maar liefst 173.600 mensen op de been waren.

De katholieken zouden volgens het pamflet “een even grote volksmenigte” kunnen mobiliseren. Daarentegen kreeg de NSB maar 30.000 mensen op de been. De bewering “Mussert wint” van die “dictator-in-zakformaat” was dus ronduit belachelijk. “Wij stellen cijfers tegenover bluf”, aldus de SDAP-afdeling Groningen. En dan komt het:

“Het kliekje van weggelopen liberalen, dat N.S.B. heet, tracht op hitleriaanse wijze het Nederlandse volk te overbluffen.”

Een kliekje weggelopen liberalen. Of dat nu een honderd procent juiste perceptie was, zult u mij niet horen beweren, maar er zat zeker wel ièts van waarheid in.

Zo deed er in 1922 een Bezuinigingspartij mee aan de Tweede Kamerverkiezingen. Deze kwam voort uit de Nederlandsche Bond van Belastingbetalers. Beide organisaties, die een achterban van ongeveer 10.000 mensen kenden, bepleitten een zeer kleine overheid en bestreden actief het socialisme.  Met zulke doelstellingen was de Bezuinigingspartij tamelijk liberaal zou je kunnen zeggen, maar in 1928 – en dat geeft dan voedsel aan de gedachte dat de Groninger SDAP er ook weer niet helemaal naast zat – ging de Bezuinigingspartij op in het fascistische Verbond van Nationalisten.

Liberalisme en fascisme lopen voor sommige mensen dus in elkaar over. Beide ideologieën hebben een raakvlak, altijd gehad ook.  De overeenkomst zit hem een op een bedje van rancune voortwoekerend, verwrongen, spijkerhard darwinisme, waarvan het de aanhangers volledig worst zal zijn of mensen kreperen. Bij voorkeur zijn dit minderheden. Maar als de zaken niet naar hun wens gaan, dan sleept dit soort mensvijanden liefst iedereen mee de hel in.

Advertisements

5 reacties on “Het raakvlak tussen liberalisme en fascisme”

  1. Dwarsbongel schreef:

    Dit is interessante achtergrondinformatie voor “de zoektocht naar voetsporen van mijn vader”! 1936 was het jaar dat mijn vader “voor zijn nummer” in dienst moest, van oktober 1936 tot april 1937. Mijn grootvader (ARP-er) gaf later nog wel eens blijk van grote angst voor “de bolsjewieken”…
    Overigens is het principiële verschil in gedachtengoed, dat de liberalen zo min mogelijk overheid willen, en de fascisten willen alles onderwerpen aan “de staat”, toch?

  2. Gelkinghe schreef:

    @Dwarsbongel,
    Voor de meeste liberalen zal dat echt wel gelden, maar de ‘lunatic fringe’ weet het allemaal perfect te combineren. En laten we wel wezen, van liberalen ging nooit veel verzet uit. Veel ondernemers konden ook destijds heel goed leven met het fascisme, dat arbeidsrust en winsten garandeerde.

  3. Roodoorn schreef:

    @Gelkhinge, volgens mij ga je te ver. Er zijn (gelukkig) verschillen te over tussen het fascisme en het liberalisme (voor zover je van “het” kan spreken). Voor mij het meest essentiele verschil is het verschil in politiek opzicht; het liberalisme cultiveert het debat, het voortdurende verschil van mening, de steeds voortgaande discussie, het fascisme smoort deze in de kiem, is totalitair, koekoek eenzang.
    In die zin noem ik mijzelf (en jij ook?) liberaal in andere opzichten weer niet….

  4. Gelkinghe schreef:

    @Roodoorn,
    Het mocht dan hier en daar wat kras verwoord zijn, ik meen dat ik er ook voldoende zwachtels omheengelegd heb:
    – “Of dat nu een honderd procent juiste perceptie was, zult u mij niet horen beweren…”
    – “voor sommige mensen”
    – “de ‘lunatic fringe'”
    Goede liberalen zal ik niet te na komen. Ik kom ze de laatste tijd alleen wat weinig tegen.

  5. Mark9712 schreef:

    @Gelkhinge:
    Misschien een enigszins late reactie, maar dit is toch wel een erg wrang stukje proza. Liberalen en fascisten op één hoop gooien en liberalen en passant mensvijanden noemen gaat mijns inziens net iets te ver. Zeker op basis van deze nogal magere onderbouwing.

    Zo is het nog maar de vraag in hoeverre deze Bezuinigingspartij representatief is voor het liberale gedachtegoed. In 1928 was dit zo te lezen een marginale beweging, misschien juist wel omdat liberale kiezers in de gaten hadden dat er foute figuren in zaten. Dat de SDAP beweert dat de NSB voortkomt uit het liberalisme is niet vreemd, het zou onlogisch zijn als ze beweren dat het teleurgestelde socialisten zijn die naar de NSB zijn gegaan (de SP roept immers ook niet dat de PVV kiezers teleurgestelde SP’ers zijn).

    Bovendien stonden fascisme en liberalisme als ideologie haaks op elkaar, veel meer dan fascisme en socialisme. Iets wat Friedrich von Hayek in 1944 al beweerde in The Road to Serfdom. Dit doet vermoeden dat er een groter gat is tussen liberalisme en fascisme dan uit uw artikel blijkt.

    Bovenal vind ik het nogal vergaan om liberalen mensvijanden te noemen. Als liberaal ben ik van mening dat het ieders morele plicht is om zwakkeren, ouderen en minderheden daar waar nodig te beschermen en te ondersteunen. Ik ben echter van mening dat particulier initiatief daarbij te verkiezen is boven overheidsbeleid. Voor mij staat het liberale principe voorop dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid dienen te nemen in plaats van dat zij verwachten dat de overheid hen daartoe verplicht. Over de resultaten en de uitvoering valt te twisten, maar onze intenties zijn daarom nog niet minder dan de uwe.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s