De Grouwelderij, een boerderij-herberg aan de Paddepoelsterweg

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Grouwelerie is een straatnaam op het Zernike-terrein, waarvan wel eens gedacht wordt dat deze verwijst naar het galgenveldje van Selwerd. Dat is onjuist, want op zijn laatst vanaf de zeventiende eeuw stond er aan de oostkant van de Paddepoelsterweg een boerderij-herberg, waarvan de naam afwisselend gespeld wordt als Grouwelderie, Grouwelarij en zelfs Griffelderie.

Uiteraard kan je veronderstellen dat de huisnaam van deze boerderij-herberg samenhangt met het veel oudere galgenveldje. Maar ten eerste lag dat veldje honderden meters zuidelijker en ten tweede lijkt dat ook zonder die afstand niet erg logisch. Zou de huisnaam immers werkelijk slaan op de huiveringwekkende gruwelen die hier zouden hebben plaatsgevonden, dan had de herberg maar heel weinig klandizie gehad.

Dat grouwel komt dan ook niet van de gerechtsplaats, maar van een andere, tweede betekenis van grouwel of gruwel, een betekenis die we nu alleen nog maar kennen van een ouderwetse spijs. Het WNT zegt hierover:

“Een aan het Romaansch ontleende naam, eigenlijk voor gerstebrij of gortepap, bij uitbreiding echter ook voor andere, min of meer brijachtige gerechten. Zoo vindt men voor Twente: gruël, brij van gepelde gerst met een scheut azijn er in, en vermeldt Van Dale (als “gewestelijk”, doch zonder nadere aanduiding) de beteekenissen: broodwater, gerstewater, dunne gort, veelal met bessensap en krenten.”

Bovendien geeft het WNT voor de samenstelling watergruwel een verwijzing naar het Groninger woordenboek van Molema:

“Gruwelwoater, ook woatergruwel, in de kindertaal: krintjebrei; een soort van pap, gekookt van gort, bessensap (of wijn), krenten en suiker.”

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Nog steeds bestaat de Grouwelderij als huisnaam aan de oostkant van de Paddepoelsterweg. Het gaat om een een enigszins vervallen boerderij, waar je honing kunt kopen. In de topgevel zit een natuurstenen plaat met de huisnaam, al is die door het geboomte nauwelijks leesbaar.

Van 1918 tot 1921 woonden hier Jan Enne van Dijken en zijn vrouw Trientje Duisterwinkel. In die tijd zat er nog een Vergunning A op het pand. Wat betekende dat er in de gelagkamer, links van de deur, wèl zwak alcoholische dranken als bier, maar geen brandewijn en jenever mochten worden geschonken. De meeste klanten – voornamelijk passerende veehouders – vergenoegden zich daarmee, maar er was ook een enkeling die perse een borrel wilde. Die kon in de stookhut naast het huis gaan zitten, en was dan zogenaamd op visite, want in die stookhut werd ’s zomers ook wel gewoond. Zodoende combineerde de Grouwelderij een officiële vergunning met een ‘stille knip’.

Hoewel Trientje van Dijken een mooie vrouw was, iets wat extra klanten trok, had ze al snel haar bekomst van het café:

“Ze hield niet zo van dat geloop over de vloer en had ook geen zin om naar dat gewouwel van die kerels te luisteren.”

Ze deed wel eens alsof ze het geklingel van de deurbel niet hoorde en liet klanten dan op een droogje zitten. Daarom gingen mensen steeds vaker de deur voorbij.

In 1921 kochten Jaap Nienhuis en Engel Bierling het spul. Volgens Jacob van Dijken, die dat uit de overlevering had, waren die wat gemoedelijker, ze konden uren met de mensen door blijven teuten. Anders dan hun gereformeerde voorgangers schonken zij ook op zondagen. Eveneens volgens Van Dijken leed hun boerenwerk wel eens onder het café.

Volgens hun dochter Reinie, die er nog steeds woont, is dit verhaal onjuist en hebben haar ouders nooit getapt. Inderdaad bleef de Grouwelderij geen café. In 1936 lieten Nienhuis en zijn vrouw voor 5000 gulden een geheel nieuw voorhuis bouwen in plaats van de oude. Reinie vertelde me dat deze verbouwing nogal wat voeten in de aarde had, onder andere door problemen met een heel weinig voortvarende eerste aannemer, die uiteindelijk moest worden afgekocht. Een tweede aannemer had moeite om zijn ontwerp op het gemeentehuis van Noorddijk goedgekeurd te krijgen:

“De burgemeester keurde de tekening eerst af, omdat er nog ramen in de topgevel zaten. Dat vond hij niet goed. In plaats van die ramen is naderhand die plaat met de huisnaam gekomen. Deze is gemaakt door een onderaannemer, een steenhouwer. De naam van het huis stond in de koopacte.”

Toen het pand klaar was zijn de wilgen voor de gevel gepoot. Reinie:

“Eentje ging er al gauw dood door de winter. Die is vervangen, maar je kunt dat nog altijd zien, want ze worden op een verschillend tijdstip groen.”

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Bijgewerkt op 5 augustus 2012.

Bronnen:
– Groninger Archieven, Rechterlijke Archieven III (stad) x (verzegelingen) de delen 144 fo. 71 vso. en 156 fo. 122 (koopacten dd 28 april 1757 en 23 oktober 1766).
– Jakob van Dijken, Boer in Paddepoel (Ommen 1998) de pagina’s 20, 63, 93/94 en 99.
– Gesprek met Reinie Nienhuis, augustus 2010.

Geplaatst op 31 oktober 2010  d

 

(Kaart uit 1962, toen het bij de Paddepoelsetrweg veel kaler was dan nu. Veel bossages bij deze weg zijn in de jaren tachtig aangeplant door Staatsbosbeheer. De rode pijl geeft de plek van de boerderij aan.)

Advertisements

10 reacties on “De Grouwelderij, een boerderij-herberg aan de Paddepoelsterweg”

  1. RT Farty schreef:

    Mooi stukje lokale geschiedenis. Zulke verhalen, daar lust ik wel pap van…

  2. Reinder schreef:

    Heel vaak als ik daar langs fiets denk ik: dat zou een leuke plek zijn voor een een restaurant/herberg. maar dat is het dus heel lang geweest! Zou het niet lucratief zijn daar weer zoiets op te zetten? Lijkt me lekker om daar op de terugweg na een tochtje door Reitdiepgebied daar even een drankje te drinken.

  3. Reinder schreef:

    Staat deze topo-kaart uit 1962 ook ergens online Harry?

  4. Frans schreef:

    Reinder, deze en andere kaarten staan op watwaswaar.nl; de betreffende staat hier:

    http://watwaswaar.nl/#iu-wi-7-1-1v-1-4VVY-3vO4—joI

  5. Dondersteen schreef:

    Wat Trientje betreft had het pand dus beter ‘Gewouwelderie’ kunnen heten…

    Ik had het er vorige week nog over; krentjebrij. Een collega snapte niet wat ik bedoelde. ‘Watergruwel’ probeerde ik. Nog geen reactie. ‘Bessola dan?’ in een derde poging. Er ging geen enkel lampje branden. Had er nog nooit van gehoord. Over dingen die voorbij gaan… Ik zal mijn moeder eens vragen naar het recept want zij maakt het het lekkerst!

  6. Tonko Ufkes schreef:

    Tussen Oosterwijtwerd en Appingedam ligt de boerderij ‘Meelenbrij’, echt iets voor een volgend verhaal.

  7. Freerk Mulder schreef:

    Mooi de geschiedenis over De Groewelderij.
    Jammer dat ik pas gisteravond deze site,”Gelkinghe”ontdekte. Mijn vader en mijn grootouders hadden hun land schuin tegenover De Groewelderij[naast de tochtsloot]en hebben in paddepoel op “Landleven” [De Nijenborgh]gewoond. Hoe mooi was de Paddepoelsterweg in mijn jeugd en wat gaat er in de toekomst met dit al eeuwenoude gebied met zoveel historie gebeuren?

  8. Gelkinghe schreef:

    @Freerk Mulder,
    Volgens mij zal de gemeente het bestemmingsplan voor het gebied terzijden van de Paddepoelsterweg niet gauw veranderen. Daarvoor komen er teveel mensen met heel veel plezier langs.

  9. atkatkatkCarin schreef:

    Jan Enne van Dijken en Trientje Duisterwinkel waren mijn grootouders. Ze hadden een boerderij aan het eind van de Paddepoelsterweg, waar wij als kleinkinderen graag kwamen. Ik heb nooit geweten dat ze ook in deze boerderij-herberg hebben gewoond, compleet met drank en vergunning! Bijzonder, zeker als je bedenkt dat oma een streng gelovige vrouw was, die de hele dag psalmen zong en niets moest hebben van wereldse zaken.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s