Schandesteen

1598, 11 mei

“Deechtrochache interdiceert ende verboeden hoer mit lese, wicherie ende diergelijcke onbehoerlike handel neet meer tho beholpen ende dat bij straffe an den kaeck t’staen ende den schandesteen tho draegen.”

Het betreft hier een verbod aan iemand, wier naam nogal verhaspeld lijkt, om zich met handlezen, wikken etc, bezig te houden, op straffe van aan de kaak gezet te worden met de schandesteen aan de hals.

1601, 18 augustus

“Teete N. ende Anneke Peters van Essens sint ter cause hoer ontuchtige levent mit de schandesteen an de kaeck gesattet ende voerts durch den scharprichter ther poorten wuthgelet ende hoer der stadt ende stadtsgebede bij lijffstraffe verboeden.”

Twee vrouwen zijn vanwege hun bandeloze leven met de schandesteen aan de kaak gezet en vervolgens door de scherprechter (=beul) de stad uitgeleid, Als ze zich hier nog eens durven vertonen, ondergaan ze een lijfstraf, aldus het stadsbestuur.

Ik had er nog nooit van gehoord, kennelijk raakte het in de 17e eeuw in onbruik, maar de stad Groningen kende daarvoor een schandesteen. Volgens de Friese Wikipedia kregen mannen en vrouwen van een verkeerd levensgedrag die met een beugel aan de hals, als ze aan de kaak stonden. De Woordenschat van De Beer en Laurillard uit 1899 noemt middeleeuwse voorbeelden uit Frankrijk:

“Soms stelde bij kwaadspreeksters die steen een reusachtig vrouwenhoofd voor, met uitgestoken tong; of ook een honde- of kattekop.”

Net als in Leeuwarden is er in Nijmegen nog een schandsteen bewaard, zo leert hetzelfde woordenboek bij het lemma steendraagsters:

“(Middeleeuwen) vrouwen, die, schier naakt, wegens laster, een zwaren steen aan een ketting om den hals bevestigd, door al de straten der stad moesten dragen; waarbij het belangstellend publiek een afschuwelijke ketelmuziek maakte. Op het Stadhuis te Nijmegen vindt men in de Gemeenteverzameling nog den schandsteen: een zwaren steenen bal, rood en zwart geverfd, met een ketting aan een ijzeren halskraag, als straf voor ontuchtige vrouwen; ao. 1618.”

Een plaatje van de IJsselsteinse exemplaren staat hier. Zeeuwse zijn elders te vinden.

Bron voor de Groninger citaten: het Diarium Julsing, zoals het getranscribeerd is door Duco Kuiken.

Advertisements


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s