Kwestie om de Kuil van Helpman

Dat Helpman omstreeks 1600 nog fungeerde als een Drentse buurtschap, met in elk geval gemeenschappelijke woeste gronden, maar mogelijk ook nog onverdeelde groenlanden en collectieve oogstwerkzaamheden, wordt aangetoond door een kwestie, die in de jaren 1627 – 1629 speelde.

Voor het Volle Gericht van de stad Groningen diende in laatstgenoemd jaar de “schelinge” tussen enerzijds Allert Coenders van Helpen, Assuerus Croon en de voogden van het Sint Jurgensgasthuis, en anderzijds Johan Luyloffs en Coppen Albert Jarges.

Kwamen de verweerders Luyloffs en Jarges uit vooraanstaande stad-Groninger geslachten, aanlegger Coenders van Helpen was in Helpman waarschijnlijk de lokale jonker die de Coendersborg  bezat. Gewoonlijk woonde hij echter in Bourtange, de vesting waarvan hij de commandant was. Het op zijn hand zijnde Helper Sint Jurgensgasthuis was een opvangcentrum voor melaatsen (lijders aan lepra). Officieel werd het in 1599 opgedoekt, wat niet wegneemt dat we er nog tot ongeveer 1700 over horen. In de 17e eeuw waren er sowieso nog voogden, die menigmaal hebben geprobeerd om met een rest van de fondsen deze leprozerie nieuw leven in te blazen.

Volgens Coenders c.s. had Helpman nog een marke en kende deze marke 30 “buyrdielen” of waardelen, dat waren aandelen in alles wat er in zo’n marke nog collectief was. Ze beweerden dat zij zelf maar liefst de helft van deze buurdelen bezaten, namelijk Coenders 13 buurdelen en Croon en het gasthuis elk eentje.

Nu hoorde er bij de Helper marke “een groot water offte visscherije”. Dit meertje lag aan de oostzijde van het Schuitendiep, oftewel de andere zijde van het Oude Winschoterdiep, gezien het beeld op de eerste kadasterkaart waarschijnlijk in de omgeving waar nu de oostelijke helft van Bornholmstraat ligt, een omgeving die onlangs ook weer bedreigd werd door water. Enige jaren voor de rechtszaak was de “waeteringe ofte cuijle” hier drooggelegd en tot “vast ende bruijckbaer lant” gemaakt. En hoewel de “Helper Cuijle” voordien nog collectief bezit van de Helper markegenoten was, hadden Luijloffs en Jarges het nieuw gewonnen land omstreeks 1619 eigenmachtig  onderling verdeeld, althans volgens Coenders c.s..

Daarom eisten Coenders c.s. dat ze erkend zouden worden als mede-eigenaars van voorheen de Helper Kuil. Luijloffs en Jarges moesten de helft van hun grondbezit hier dus afstaan aan hun.

Dat wilden beide heren uiteraard helemaal niet! Hun eerste verdedigingslinie was een formele: het was onduidelijk wie er allemaal meededen met eisers. Eisers mochten dan wel beweren dat ze namens veel meer mensen handelden in deze zaak, maar dat maakten ze helemaal niet aannemelijk. Weliswaar erkenden verweerders dat Coenders c.s. ooit mede recht op de grond van de Helper Kuil hadden, maar al geruime tijd voor de scheiding van die grond was deze al voor de volle honderd procent het eigendom van verweerders en dat “gerustelick sonder enige interruptie of turbatie”. Coenders c.s. kwamen, met andere woorden, dus op gedane zaken terug.

In deze kwestie hadden de Ambtman en de bijzitters in het Gericht van Selwerd eind 1627 al twee uitspraken gedaan. Eerst waren Luijloffs en Jarges in het bezit gelaten van “de questieuse landen in Helper Cuijle”, voor zover ze dat bezit konden konden bewijzen met verzegelde koopbrieven etc. Coenders c.s. mochten toen nog wel proberen te bewijzen  dat de Helper Kuil gemeenschappelijk bezit was geweest. In tweede instantie werden zij in het ongelijk gesteld. En dat gebeurde ook in derde instantie. Na ampele bestudering van het pak stukken, dat eisers en verweerders indienden, kwamen Burgemeesteren en Raad van Groningen in hun Volle Gericht tot de conclusie, dat Coenders c.s. geen recht hadden op land in voorheen de Helper Kuil.

 Bron: RHC Groninger Archieven, toegang 1534 Volle Gericht van de stad Groningen, rechtdagenprothocol (voorheen Rechterlijke Archieven III a), inv. nr. 95, uitspraak onder de datum 10 februari 1629.


3 reacties on “Kwestie om de Kuil van Helpman”

  1. boomkruiper schreef:

    Jij kunt nooit eens gedachteloos door de Ommelanden fietsen lijkt me. Fantastisch weer dit stuk geschiedenis 🙂

  2. Betsie schreef:

    Hallo, mijn excuus dat ik niet op dit berichtje reageer.
    Sanoma heeft ons op alle mogelijke manieren geschoffeerd en doet dat nog steeds. Hiermee maakt een groot bedrijf misbruik van haar macht.
    Als wij dit toelaten komt niet alleen Sanoma hiermee weg maar is dit tevens een boodschap voor andere bedrijven: zij weten dan dat de klanten toch niets zullen ondernemen. Dan kan het om bedrijven gaan die diensten of producten aanbieden die veel belangrijker zijn dan onze blogs.
    Dit is ontoelaatbaar, maar ieder individu alleen staat machteloos. Om die reden hebben Margo en Roberto het initiatief genomen een groep te vormen die gezamenlijk kan optreden. Wij willen je vragen je hierbij aan te sluiten.
    Je zult het misschien te druk hebben om iets te doen, dat is geen bezwaar. In een groep zijn er altijd enkelen die handelen namens de hele groep. Hoe groter de groep is hoe slagvaardiger hij kan opereren, hij kan ook individuele acties ondersteunen.
    Wanneer je de acties van Sanoma ontoelaatbaar vindt en je bij de groep wilt aansluiten kun je dit als volgt kenbaar maken: reageren onder het bericht: http://uitwijkpost.wordpress.com/2012/01/12/handtekeningenactie-gedupeerden-van-webstreepjelog/
    Een prettig en ontspannen weekeinde gewenst.
    Groet


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.