Het patent van watermulder Wierts

Nog zo’n archivalische zeldzaamheid: een patent voor het mogen uitoefenen van een beroep, in dit geval anno 1809 verstrekt door de rechter van het Westerkwartier, die hierbij optrad als plaatsvervanger van een (afwezig) gemeentebestuur.
 
Ik dacht altijd dat die patenten puur geld uit de zakklopperij waren van een overheid die permanent verlegen zat om geld voor haar vele oorlogen, maar uit de zinsneden a) dat er geen redenen waren om het patent niet te verlenen en b) dat de vergunninghouder zich aan de wet moest houden, kan je afleiden dat de verlening niet helemaal een routineuze formaliteit was. Afgaande op zulke passages kon een overheid immers ook een patent weigeren en iemand zo een beroepsverbod opleggen, een tamelijk geschikt middel om het gros van de mensen hun mond te laten houden.
 
Het afgebeelde patent werd uitgegeven aan Abel Wierts, ook wel geschreven als Wyrts, Wijrts en Wiertsema. Volgens het stuk was hij “houder van een watermolen” in Hoogkerk. Het ging om de Zuiderwatermolen en hoewel je zou kunnen denken dat Abel deze molen in eigendom had, was hij toch echt in loondienst. Dat blijkt ook wel uit het feit dat dit patent zich in het polderarchief bevindt: de door de ingelanden aangestelde volmachten betaalden kennelijk de 14 stuivers die het patent kostte voor hun molenaar.
 
Abel kwam in het najaar van 1807 bij hun in dienst voor een “maalloon” van een rijksdaalder per week, wat neerkwam op 140 gulden per jaar,  Daar kon iemand van leven, al was het geen vetpot. Maar Abel woonde gratis in het huis bij de molen, en verdiende wat extra bij als er een molenmaker en diens werkvolk onderhoud pleegden aan de molen, want  die logeerden dan meestal bij hem tegen een kostgeld dat de volmachten eveneens betaalden. Ik kan me voorstellen dat Abel ook wel eens anderen logies verschafte. Bovendien zal hij een moestuin op het erf hebben gehad, en mocht hij wellicht een visfuik in de molentochtsloot zetten, zodat hij al met al wat beter af was  dan de armste arbeider.


 
Bronnen: Archiefbewaarplaats waterschap Noorderzijlvest, archief waterschap De Verbetering, inv. nrs. 40 (kwitanties Zuidermolenpolder), 37 (kasboek Zuidermolenpolder) en 1 (‘Prothocol der participanten van de watermolen tusschen de Onlanze dijk en het trekpad buiten der A poort’).


One Comment on “Het patent van watermulder Wierts”

  1. Bob Poppen schreef:

    Wederom een interessant document en verhaal, Harry. Over watermulders heb ik in mijn nieuwe boek een aantal, m.i. eveneens interessante artikelen opgenomen, namelijk:
    – Instructies voor de molenaars van de molens te Winschoterzijl uitgevaardigd in de periode 1835-1914.
    – Instructie voor den Molenaar bij het waterschap Blokum uit 1868.
    – Het bestek van de watermolen De Zeemeeuw uit 1892, waarin tevens een aantal contracten met diverse watermulders zijn opgenomen.
    De watermulders moesten zich namelijk aan meerdere geboden en verboden houden en die staan dus beschreven.
    Ze werkten ook wel eens op het land van de naastwonende boer of schoonden de watergangen. Dan waren ze niet in de buurt van de molen en zorgde de vrouw voor het laten draaien van de molen. Dat zoiets ook wel eens fout kon gaan bewijst het dramatische verhaal van Aaltje Steen, die met haar man Roelf Vos op de watermolen te Kolham woonde. In 1899 was haar man op het land aan het werk en zij zorgde voor de molen, waarvan ze op een gegeven moment de as ging smeren. Daarbij zette ze de molen niet stil en zo werd ze ongelukkigerwijze gegrepen door de draaiende raderen en verongelukte in de molen.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.