Het klooster te Essen vlak voor zijn sluiting

Een schetsje van het klooster te Essen in 1568, het eerste jaar van de de Tachtigjarige Oorlog. Het grondplan, met een zich naar twee kanten toe vertakkende weg rond een gracht, lijkt wel zo’n beetje te kloppen. Van de gebouwen weten we zo goed als niets, maar ze worden voorgesteld als vrij laag. Toch ligt hier roofgoed, vandaar de versterkingen rond het klooster tegen plunderende geuzen en misschien ook wel muitende soldaten. Die verdedigingswerken vormen strategische informatie, evenals de brug over het Schuiten- of Winschoterdiep achter het klooster, en het hoornwerk aan de overkant van het diep.

Deze tot nu toe onopgemerkt gebleven schets mag nu eens met recht uniek heten, want het is werkelijk de enige tekening die we hebben van het klooster Yesse in zijn geheel. Ze is te vinden op een militaire kaart van Groningen, die verder niet super precies is en die deel uitmaakt van de atlas van Pierre le Poivre. Deze atlas geeft een beeld van militaire gebeurtenissen uit de periode 1560-1620. Onlangs heeft de Koninlijke Bibliotheek van Brussel hem integraal op internet gezet. Nieuwsgierig? Ziehier

De navigatie ging mij eerst eerst wel wat  moeizaam af. Bladeren doe je hetzij via de pijltjestoetsen vlak boven hetzij via de schuif onder de thumbnails. Na het opplussen van en inzoomen op een kaart kan je eroverheen navigeren met het groene vierkant linksboven of het handje onderin links. De kaart met het klooster Essen erop is de rechterpagina op scan nummer 13. Ook de scans 14 en 15 betreffen de stad Groningen en omgeving. Ze laten onder meer de dwangburcht zien, die Alva in 1569 voor de Herepoort liet bouwen.

Meer over Essen op dit weblog:

Advertentie

13 reacties on “Het klooster te Essen vlak voor zijn sluiting”

  1. Haren in Foto's schreef:

    Interessant! Wat mij opvalt, is dat het grondplan toch wel wat afwijkt van wat te zien is op de tekening uit 1594 (zie http://www.kloosteryesse.nl/upload/Image/Krant/Stad%20en%20Lande,%20nr%202.jpg). Zo verschilt de aansluiting van de toegansweg nogal. Op de kaart uit 1594 ligt die bijna in de westpunt van noordzijde; op deze schets uit 1568 vrijwel in het midden van een zijde waarvan ik niet begrijp of dat noord of west is. Als ik kijk naar de loop van de rivier (de Hunze, neem ik aan), dan lijkt het klooster in de loop van een paar decennia een stuk naar het westen te zijn opgeschoven en de toegansweg verplaatst. Of zie ik het helemaal verkeerd?

    • groninganus schreef:

      Juist qua globale liggingen is de kaart niet zo precies. De ‘rivier’ is geen rivier, maar het Schuitendiep, wat nu het Oude Winschoterdiep heet.

      • Haren in Foto's schreef:

        Maar het kanaal Schuitendiep / Oude Winschoterdiep werd toch pas begin 17e eeuw gegraven? Volgens mij staat op de kaart een riviertje dat indertijd ter plekke Schuyten Diep werd genoemd en verder stroomopwaarts Drents Diep en Oostermoersevaart, en wat we gezamenlijk de Hunze noemen – zie wikipedia-lemma De Hunze: http://nl.wikipedia.org/wiki/Hunze_(rivier).
        Hoe dan ook, het is grappig om te zien dat op de schets uit 1568 het (omwalde) terrein van klooster Yesse deels aan de overzijde van het watertje ligt en daar met een bruggetje mee zou zijn verbonden. Fabuleren van de tekenaar?

        • groninganus schreef:

          Het oudste gedeelte van het Schuitendiep is van ca. 1400 en liep van de Hunze ten oosten van Waterhuizen naar de stad. In de 17e eeuw werd dit doorgetrokken tot Sappemeer, Zuidbroek en Winschoten. De oude Hunze heeft nooit Schuitendiep geheten en stroomde oostelijker dan het Schuitendiep, namelijk bij Oude Rodehaan en Euvelgunne.

          Dat er aan de overzijde van het water een hoornwerk ligt, wil nog niet zeggen dat het terrein daar ook het eigendom van Essen was. Ik denk dat de tekenaar het meest precies was in militair-strategische details. Globaal is er van alles op hem aan te merken.

  2. Annemiek Bos schreef:

    Dit is heel bijzonder! Ik ben echt benieuwd hoe het precies zit, als de rechter waterstroom de Hunze Schuitendiep / Winschoterdiep is (klopt allemaal een beetje) is, dan is deze tekening wel een stuk buiten het huidige Essen gesitueerd, m.a.w. een brug rechtstreeks vanuit het klooster over dit water is feitelijk niet nmogelijk. Ben er nog niet uit! Maar mooi en interessant blijft het in elk geval!

  3. Bart Flikkema schreef:

    Prachtig! Mooi resultaat van goed speurwerk… In de loop van de vijftiende eeuw zijn er verschillende strijdende partijen geweest die voor korte of langere tijd het klooster hebben gebruikt als uitvalsbasis. Daarbij werd het klooster ook beroofd van voorraden. Het is natuurlijk ook goed mogelijk dat een van de strijdende partijen die langere tijd in Yesse bivakkeerde, zelf de versterking van het klooster, zoals zichtbaar op de tekening,ter hand nam. Ik vind die hoekversterkingen er namelijk wat ‘onkloosterlijk’ uitzien.

    En ik altijd maar klagen dat we geen pláátje van het klooster hadden…

  4. boomkruiper schreef:

    Wat een mooie informatie allemaal! Het nadeel is dat ik van de ene naar de andere link doorklik en bijna de weg niet meer terug vind 😉
    Ik kende het bestaan niet van dit klooster ooit

  5. Anne Post schreef:

    Het afgebeelde gebouw waarbij de naam Essen staat is niet het voormalige klooster Essen.
    De tekenaar heeft meerdere benamingen op de verkeerde plaats gezet. De kaart is schetsmatig opgezet. Deze kaart is op geen enkele manier in te passen in de huidige topografie. Met het gebouw waarbij de naam Essen staat kan de oude Gruenenborgh zijn bedoeld. Maar deze stond in Euvelgunne, dus rechts van het Schuitendiep.
    Kijk eens op http://www.dorpshistorie.nl
    Anne Post


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.