“De schrik der smokkelaars” – mijn opa aan de grens in 14-18

Een register van de voormalige gemeente Finsterwolde laat zien dat mijn grootvader Harm Perton nog heeft moeten loten om per 3 september 1912 in militaire dienst te mogen bij het 1e regiment 3e compagnie 1e bataljon infanterie:
0 - 1912 loteling
Volgens zijn zakboekje kwam hij iets eerder, namelijk al op 22 mei 1912, op voor de eerste oefenperiode, die tot 21 september duurde. Van 2 december dat jaar tot 31 januari 1913 zal hij een periode van herhalingsoefeningen hebben  gehad. In totaal besloegen deze beide perioden iets meer dan zes maanden, wat nog viel te overzien:
0 - 1912-1917
Hij behoorde echter ook tot de lichtingen die op 1 augustus 1914, meteen bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, werden gemobiliseerd.  Pas met de vestiging van een militaire dictatuur bij de oosterburen, medio juni 1917, was hij weer vrij man. Tijdens de oorlog lag hij dus ruim 2,5 jaar onder de wapenen. Uit deze periode dateren enkele automaatfoto’s van hem:
0 - automaatfoto's
Zijn eerste standplaats was Apeldoorn, waar heel veel Groninger jongens lagen. Waarschijnlijk moesten ze daar als kanonnenvoer bij een eerste Duitse aanval de IJssel afdekken, zodat de Hollanders genoeg tijd hadden om hun waterlinie in te stellen. Ter bestrijding van de verveling werden er cursussen gegeven, o.a. in bijenteelt. Ik heb zo’n idee dat mijn opa die als fervent bijenliefhebber gevolgd heeft.

Een bericht van 29 maart 1915 naar het thuisfront laat zien dat de postbode in Finsterwolde ook zonder vermelding van een straatnaam wel het huis van zijn vader, de schoenmaker Geert Perton, wist te vinden:
KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

“Lieve ouders en z.

Door dezen kan ik u berichten dat ik goed ben overgekomen. Om kwart voor elf was ik thuis. Schrijf eens spoedig terug hoe of het met vader is.

Vele groeten van u liefhebb. zn. Harm”

Van bovenstaande prentbriefkaart, in het bezit van verre familie, heb ik de voorkant niet gefotografeerd. De volgende, met een plaatje van een straat aan de zuidkant van Zwolle, bezit ik zelf:
1915.5.27 Apeldoorn a
Deze is verstuurd vanuit Apeldoorn op 27 mei 1915. De adressant heet nu “mr. schoenmaker”, overigens de enige keer dat zijn zoon hem zo noemt:
1915.5.27 Apeldoorn b
Door het gebruikte kleurpotlood is de tekst nogal vervaagd. Deze luidt:

“Lieve ouders en zr. (= zusters meervoud)

Met dezen kan ik u berichten dat ik goed ben overgekomen. Verder alles wel.

Hartelijk gegroet van u liefhebb. zn. Harm”

Van Apeldoorn werd hij eind 1915 of begin 1916 overgeplaatst naar Losser aan de Twents-Duitse grens. Hoewel nooit een man van veel woorden, is hij daar in augustus 1916 wat spraakzamer dan anders:
KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

 “Lieve ouders en z.

Bij dezen kan ik u berichten dat ik nog goed gezond [ben], hopend van u allen hetzelfde. Zooals V. (= vader) schrijft vallen de bijen nogal wat mee. Ik heb verleden [week] een korf met bijen gekocht voor ons dienstgeleider Geertsema, waar F. (= Fennechien, mijn grootmoeder?) morgen logeert, gekocht voor een spotprijs van ƒ 2,-. Hij woog 14 pond. Ik kon nog wel meer dunkt me koopen, doch nu kon ik ze niet over krijgen.

Weer hartelijk gegroet van u liefhebb. zn. Harm”

een week of wat later poseert zijn onderdeel (25. BuK 25.) daar in Losser voor de fotograaf. Met een kepie op het hoofd en een kromme pijp in zijn mond zit hij uiterst rechts op zijn dienstfiets, de arm geslagen om de schouders van een ongeüniformeerde kameraad die een revolver schuin omhoog houdt. Saillant detail: op het tafeltje voor de groep mannen staat een bordje met de tekst ‘De schrik der smokkelaars’:
1916.10.10 Losser a
De foto ging twee maal, op 11 september en 10 oktober als ansichtkaart naar het thuisfront:

1916.10.10 Losser B
De eerste keer, gericht aan zijn zuster Marie die bij de tandarts Addinga in Winschoten in betrekking was, had hij geen nieuws te melden. De tekst achterop de tweede luidt:

“Lieve ouders en z.

Bij dezen deel ik u weer mede dat ik goed en wel ben overgekomen. ‘k Heb de overjas vergeten hè! Laat hem maar liggen tot de volgende keer.

Mijn hartelijke groet, u liefhebb. zn. Harm”

Het pièce de résistence uit mijn collectie verstuurde hij op 26 februari 1917 vanuit Losser:

1917.2.26 Losser a
Dit keer ging de kaart opnieuw naar zijn zuster Marie:
1917.2.26 Losser B

“Lieve Z.!

Bij dezen deel ik u mede dat ik nog goed gezond ben, hopende van u hetzelfde. Ge zult wel denken: H. schijft helemaal niet. Deze nacht sta of liever gezegt zit we in de voetzak ’s nachts over de grens te loeren. Wat leuk hè! Zaterdag kom ik met verlof, 3 mrt om half zeven in W[inschoten] ’s avonds. Ze zullen me wel een fiets sturen van huis denk ik.

Tot zaterdag.

Wees hartelijk gegroet van mij u liefhebb. br. Harm”

Tot slot weer een onbeschreven groepsfoto, gemaakt door fotograaf B. van der Zijl in de laatste week van mijn opa’s diensttijd, dus in juni 1917, achter de kazerne aan de Hereweg in Groningen. Hij zit aan de voeten van de wit uitgemonsterde kok en kijkt volgens mij niet al te vrolijk:
1917.6 Groningen laatste week

Advertisements

5 reacties on ““De schrik der smokkelaars” – mijn opa aan de grens in 14-18”

  1. G. Jansema zegt:

    Op de laatste foto zit uw opa aan de voeten van de kok. U merkt op dat “hij niet al te vrolijk kijkt”. Dat is geen wonder. Weet u wat leegerkoks te dien tijde door het eeten roerden? KAMFER.

  2. Je hebt er weer een mooi en rijk geïllustreerd relaas van gemaakt. Prachtige hebbedingetjes, die persoonlijke oude ansichtkaarten met een verhaal.

  3. aargh zegt:

    Op de andere foto’s kijkt hij/men ook niet heel vrolijk, misschien werd dat niet stoer gevonden.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s