Foezel-smokkel niet altijd even populair

“Eens was er een tijd, — ‘t is nog niet lange jaren geleden — dat „de duivel in oplossing”, aan gene zijde der grenzen gestookt, of, platweg ge[s]proken, de voezel, de voorloop, het blaasjesnat, langs onze oostelijke grenzen een zeer bekend, een al te bekend artikel was. Zelfs op uren afstand van de grenzen bijna geen woning, waarin de bewoner geen kostelijk plaatsje wist om de algemeene „traktatie” aan de Argusoogen van den ambtenaar te onttrekken. Smokkelen was dus een „dagelijksch tijdverdrijf” voor velen. De smokkelaars verdienden(?) een aardigen stuiver en kenden de hondepaadjes over heide en veld zoo goed, dat ze moeielijk te snappen waren.”

Aldus het Nieuwsblad van het Noorden van 24 maart 1895 in een rechtbankbericht uit Winschoten, dat meer wegheeft van een algemene beschouwing over smokkel in de regio. Volgens het stuk had “het avontuurlijk leventje van den sluiker zijn grootste bekoorlijkheid verloren” en stelde de smokkelarij nog maar weinig meer voor, al werden er nog steeds mensen met varkensblazen vol foezel aan de grens gesnapt.

Eerder schreef ik de afname van smokkel in deze tijd toe aan sterke maatregelen aan Duitse kant van de grens. Maar die kwamen er pas in 1896, terwijl de afname dus al een tijdje aan de gang was.

Nu ik nog weer eens in oude kranten rondkeek, maar dan met varianten op de term foezel, kwam me voor dat de drankbestrijding ook een rol gespeeld kan hebben. Deze was weliswaar sterk verzuild, maar ook zeer fanatiek en bovendien in de Groninger grensstreek actief.

Zo hield de NV, de in deze periode van vrijzinnig-protestants naar sociaal-democratisch evoluerende ‘Nederlandsche Vereeniging tot afschaffing van sterken drank’, in oktober 1897 een propagandaweekend in Westerwolde, dan door het Nieuwsblad omschreven als:

“het land van gering hoofdelijk verbruik aan Hollandsche jenever, maar …. zooveel te grooter aan Pruisischen voezel.”

In Vriescheloo bleek er al een geheelonthoudersgebouw te zijn. Hier speelden de propagandisten een thuiswedstrijd zou je zeggen. Toch was er geen groot, “maar wel een zeer dankbaar publiek”.

De bijeenkomst op zondagmiddag in de hervormde kerk van Sellingen daarentegen, werd “druk bezocht”, waarschijnlijk mede door toedoen van het lokale schoolhoofd, dat deze bijeenkomst opende en afsloot. Oorspronkelijk zou er ook nog een bijeenkomst zijn in Wedde, maar die ging niet door. Een geschikte zaal bleek bezet door een landbouwvergadering, terwijl de Wedder kerkvoogden weigerden om hun godshuis ter beschikking te stellen,

“en wel — en dat klinkt gek — omdat de eene kerkvoogd zoo’n socialistenboel niet in de kerk duldde en de andere „met dy fiene rommel nijt te moaken hebben wol“.

De krant concludeerde dat men hier nog niet zo goed van de geheelonthoudersbeweging op de hoogte was. De blauwe knoop kan, is mijn conclusie, dan ook nauwelijks van invloed zijn geweest op de afname van de dranksmokkel. Wellicht waren er toch nog weer andere factoren, die daarin een rol speelden: economische en hygiënische bijvoorbeeld.

Advertisements

4 reacties on “Foezel-smokkel niet altijd even populair”

  1. Dick Bolt schreef:

    prachtverhaal

  2. martenfokkens schreef:

    Inderdaad om van te smullen. In Wedde houden ze dus niet van “fiene rommel”:-)

  3. jantine oldersma schreef:

    Prachtig inderdaad die verhalen
    Mijn oom Derk Gort (helaas overleden) schrijft in zijn memoires over foezel: De foezel van het merk Onomipol was wel het aller slechtste dat in 1920 en de jaren daarna werd verkocht. ik vind dat merk niet op google; weet jij misschien meer daarover?

    • groninganus schreef:

      Nee. Ik vind er ook niets over via de krantendatabank Delpher en het leek me al stug dat het spul – vaak illegaal gestookt – een heus merk zou dragen. Misschien betrof het een half-satirische nabootsing van een officieel drankmerk?


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s