Groningen, Bierum en Spijk in De Post van den Neder-Rhijn

De Post van den Neder-Rhijn mag dan nog zo bekend zijn als patriots opinieblad, wie zich bezighoudt met de patriottenbeweging in marginale gewesten als Groningerland, zal de delen niet gauw ter hand nemen. Het aantal artikelen over deze contreien is immers zeer beperkt, zo leert ook weer een quick scan van de delen die op Google Books staan. Maar wat erin zit, heeft soms toch wel waarde. Zo bevat de legger met de nummers uit het voorjaar van 1785 een prachtig standje van zaken over de vrijwillige burgerwapening in Stad & Lande door ene A.H.

Deze burgerwapening was een stokpaardje van de patriotten, die met hun exercitiegenootschappen (of milities, zoals we ze tegenwoordig zouden noemen) een tegenwicht wilden bieden tegen het reguliere leger, dat onder opperbevel stond van de stadhouder, prins Willem V.  Op Oudejaarsdag 1784 hadden  de Staten van Stad & Lande hun oproep tot burgerwapening doen uitgaan, die bij de oranjeklanten grote weerzin opriep. Vooral om manifestaties van oranjegezindheid de kop in te drukken, verboden de staten niet lang daarna het dragen van de lintjes en kokardes die iemand politieke kleur aangaven.

Een paar maanden later schreef A.H. dus zijn bericht aan De Post van den Neder-Rhijn. Hij meldde dat het in de provincie Groningen “zeer wel” ging met het exerceren, primair in de stad, waar inmiddels 300 man met de oefeningen meedeed. Daar waren ook al bestuurders gekozen en reglementen gemaakt, die ter goedkeuring bij het stadsbestuur lagen. Aan zo’n approbatie twijfelde A.H. niet, want:

“men heeft zich hier ook wel, gelijk elders, tegen de exercitie verzet en het in de war zoeken te brengen, dewijl het ons hier ook niet ontbreekt aan oranjeblazers, doch daartegen hebben wij hier ook braave burgervaders, gelijk de Heeren Burgemeesters Siccama en Van Hoorn, benevens de verdere weldenkende Raaden, welke den wapenhandel (= hantering van wapens HP) wel zullen doordringen.”

Ook in de officiële stedelijke burgerwacht kwam er nieuw elan. Sinds 1594 waren de katholieken buiten deze burgerwacht gehouden, maar er was sprake van dat ze er weer lid van mochten worden – een teken van de toegenomen religieuze tolerantie, vooral in patriotse kringen.

“Kortom het exerceeren, zoo onder persoonen van den eersten rang als onder die van den laagsten, jaa tot kinderen zelfs, is in deeze stad algemeen doorgedrongen en wordt met allen naarijver verrigt. Veele regenten zoo van de Stad en Raaden uit den Hove Justitie als de meeste Heeren der Ommelanden oefenen zich in den wapenhandel , de laatsten in het Stadhouderlijke Hof, en wel in ’s Prinsen eetzaal.”

Of de prins hiervoor toestemming gaf,  meldt de correspondent helaas niet, maar het valt zeer te betwijfelen. Volgens A.H. verliep het exerceren ook in de Ommelanden (= Westerkwartier, Hunzingo en Fivelingo)  “naar wensch op veele plaatsen” , maar daar dan

“voornaamelijk op zodanigen , welker Heeren voorstanders der Vrijheid zijn, want de verdervende hand werkt in de Ommelanden nog meer dan veele wel denken, voornamenlijk daar de hofgezinden hunnen invloed hebben.”

Als voorbeeld van die orangistische invloed noemt A.H. een versje, dat enige weken eerder op de pastoriedeur van de stokoude, maar “braaven patriottischen predicant” Jacob Venhuizen te Spijk geschreven stond:

“De Ingezetenen van Bierum en Spijk,
Jaagen de Staaten aan den dijk!
Maaken de Prins tot Heer en Koning van het Rijk.
De lichaamen der Staaten op staaken en de koppen op een pin,
Dan hebben de ingezetenen van Bierum en Spijk haar zin.”

Enige durf, ja zelfs politieke overmoed kan de auteurs van dit bloeddorstige poeem niet worden ontzegd. Ook vertoont hun orangisme een royalistische tendens, die je niet zo gauw zult aantreffen bij partijgenoten uit de betere kringen.

Hoe dan ook was Spijk een brandpunt van orangisme, want op de zondag dat ds. Venhuizen er vanaf de kansel het statenplakkaat tegen het dragen van politiek gekleurde lintjes etc. voorlas (iets wat standaard met alle overheidsrichtlijnen gebeurde) en men dat plakkaat op de kerkdeur hing,  werd erboven een oranje lint gespijkerd, terwijl er tijdens de middagdienst “een groot aantal van dat volkje met orangelinten en –leuzen” in de kerk verscheen.

Ook A.H. bevestigt overigens weer de scheiding der geesten tussen de meeste predikanten en een groot deel van hun kerkvolk.

“De predicanten in deeze provintie (eenige weinigen uitgezonderd) zijn regt vaderlandsgezind. Verscheiden hunner in de Ommelanden oefenen zich met de leden hunner gemeenten in den wapenhandel, daardoor toonende , dat de behoudenis van den Godsdienst gegrond is op de behoudenis der Vrijheid.”

Bron: De Post van den Neder-Rhijn VII no. 327 (mei 1785) p. 133.


One Comment on “Groningen, Bierum en Spijk in De Post van den Neder-Rhijn”

  1. Ja, die hele hoek was nogal ‘van de gele kante’. In de zomer van juni 1787 kwam het tot een oranjeoproer in Zandeweer, dat volgens Halsema “door de gewapende genoodschap gedempt” is. Er “kwamen op eenen zaterdagavond te 10 uren, wanneer elk byna te bedde was, een hoop boere knechts van Garshuisen, Eppenhuisen, Oldenzyl te getale van wel 40, allen met knodsen gewapend hier het dorp instormen”. Ze werden met los kruit verjaagd. Zie ook Echt en Authenticq Verhaal van het Gebeurde te Zandeweer Op Zonddag den 17 July 1787,
    Het oproer begon toen het jongevolk met oranje of gele linten de kerkdiensten binnenkwam. “Men begon zich zins enigentyd van geele bloemen te bedienen tot ene leus, gepaard met schelden en oproerig zingen en gelyk men doorgaans kleine jongens daartoe bezigd om ’t spel aan den gang te helpen, makende met hun optooizel eene vertooning ervan of ‘er een stuk koolzaad in vollen bloei stond”. Ambachtslieden die bij patriotse boeren werkten, werden bedreigd. Tegen de. ‘Potrotten’ werd gezegd “dat zy morgen de pot wel trekken zouden” en dat men “van het genoodschap tot potvleesch te zullen hakken”.
    Oranje boven!


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.