Eerste vaderlandse wielerwedstrijd vond plaats in Groningerland

Fiets van Michaux

De fiets van Michaux – Bron: het lemma Bicyclette op de Franse Wikipedia.

Dit weekend attendeerde de erfgoed-redacteur van de Leeuwarder Courant me per tweet op een bericht in de Provinciale Drentsche en Asser Courant van 8 mei 1869. Volgens dat bericht (halverwege kolom 1) zou er diezelfde dag in het Groningse Kostverloren “een wedstrijd met vélocipèdes” plaatsvinden. Mijn tipgever meende dat hier sprake was van de eerste georganiseerde Nederlandse fietswedstrijd ooit. Hij opponeerde hiermee tegen een passage op een sportmanagementblog, als zou Winschoten enkele weken later de primeur hebben gehad.

In eerste instantie zag ik een probleem met de lokatie Kostverloren, omdat er wel zeven Kostverlorens waren in Groningerland. Eendrachtig kwamen we echter tot de conclusie, dat het Kostverloren bij de stad Groningen moest zijn. Een kastelein hier organiseerde vaak harddraverijen voor paarden, wist ik. Overigens viel dit Kostverloren destijds nog onder de gemeente Hoogkerk.

De Groninger kranten ontbreken wat betreft 1869 in de krantendatabank Delpher, dus moest ik me wenden tot een papieren legger en een leesapparaat voor microfiches. Ook bleek uit mijn oude kranten-notities, dat ik nog anderhalve maand terug moest voor de eerste aankondiging van en de aanleiding voor de Nederlandse primeur.

De inspiratie lag duidelijk in Frankrijk. Op 14 maart 1869 meldde de Groninger Courant namelijk dat er op Paasmaandag, 29 maart, in Carpentras (de Provence) een wedstrijd voor velocipedisten uit diverse leeftijdscategorieën zou zijn. Nog voor het zover was, op 24 maart, kondigde dezelfde krant zo’n wedstrijd in Groningen aan, waarvoor gegadigden van elders alvast min of meer werden uitgenodigd.

Groninger Courant 24 maart 1869.

Groninger Courant 24 maart 1869.

Medio april kwam de voorgenomen wedstrijd nog eens ter sprake, toen een ingezonden briefschrijver  inhaakte op een bericht over de fabricage van vélocipèdes. Het idee voor de race bleek te zijn voortgekomen uit de Maatschappij van Nijverheid in de stad, een genootschap dat de invoering van allerlei innovaties stimuleerde:

Groninger Courant 14 april 1869.

Groninger Courant 14 april 1869.

In het archief van deze club (notulen en post) kon ik echter niets vinden. Verdere aankondiging in de Groninger Courant bleef ook achterwege. Wèl stond er enkele dagen voor de beoogde wedstrijddatum nog een advertentie in de Provinciale Groninger Courant:

Provinciale Groninger Courant 6 mei 1869.

Provinciale Groninger Courant 6 mei 1869.

Bij al deze aankondigingen is het nogal merkwaardig, dat in geen van beide kranten een verslag van de voorgenomen wedstrijd staat. Als deze doorgang had gevonden, zou er zeker zo’n verslag zijn geweest. Een vergunning van de gemeente Hoogkerk heb ik ook niet kunnen vinden. Voorlopig hou ik het er daarom maar op, dat de race werd afgelast. En omdat de kranten de initiatiefnemers niet wilden desavoueren, zwegen ze hier in alle talen over.

De reden van afgelasting lag waarschijnlijk (mede) in een tekort aan deelnemers. Bij de werkelijk allereerste georganiseerde wielerwedstrijd in ons land, die enkele weken later bij een feestelijke herdenking te Winschoten van de Slag bij Heiligerlee plaatsvond, bleek het aantal deelnemers met tweewielers namelijk uiterst minimaal:

Groninger Courant 26 mei 1869.

Groninger Courant 26 mei 1869.

Von Kolkow, de bekende fotograaf, was net als de winnaar Rencke een actief lid van de Maatschappij van Nijverheid in de stad. Bij de driewielers valt op, dat een rijtuigmaker en een stelmaker uit Winschoten met de eer gingen strijken. Ongetwijfeld maakten zij hun eigen voertuigen.

De wedstrijden vloeiden voort uit plotselinge populariteit van de vélocipéde, die op haar beurt weer op gang geholpen werd door enkele technische verbeteringen van de al decennia bestaande loopfiets. In april 1868 verkreeg ene Pierre Michaux octrooi op de toepassing van pedalen, die hun voortstuwingskracht echter nog rechtstreeks, dus zonder ketting, overbrachten op het voorwiel. Ook bracht Michaux een rem aan. Zijn nieuwe ‘machine’ sloeg vrijwel direct aan in Frankrijk. De enorme voorwielen kwamen later – aanvankelijk had het nieuwe apparaat nog twee houten wielen van ongeveer gelijke grootte met metalen velgen, maar in 1869 verschenen de eerste nog massief rubberen banden, wat het comfort aanzienlijk verbeterde.

In de Groninger Courant is de vélocipède-hype van dat voorjaar mooi te volgen. Zo sprak de krant meteen al zijn zorg uit voor de verkeersveiligheid in Amsterdam:

Groninger Courant 28 maart 1869.

Groninger Courant 28 maart 1869.

Ook de toeristische mogelijkheden werden van meet af aan verkend. Enkele Stad-Groningers – Von Kolkow en Rencke? –  waagden zich over de landsgrens, waar het nieuwe fenomeen nog onbekend was en grote consternatie verwekte:

Groninger Courant 31 maart 1869.

Groninger Courant 31 maart 1869.

Een uur gaans per voet was ongeveer 5 kilometer. Omgerekend haalde de vélocipède in dezelfde tijdsspanne dus 15 à 20 kilometer, wat me nog steeds een gangbare snelheid voor fietsen lijkt. Maar hiervoor deden de coureurs natuurlijk bijzonder hun best.

Zonder de nieuwe vlakke, verharde wegen zou de vélo trouwens nooit zo’n snelle opgang hebben gemaakt. Zoals boven al bleek, legden vooral ambachtslui zich toe op de fabricage:

Groninger Courant 11 april 1869.

Groninger Courant 11 april 1869.

Een bericht uit de Friese Wouden toont aan, dat het enthousiasme voor de tweewieler daar meteen al bijzonder groot was, terwijl ook het gezondheidsaspect terdege werd beseft:

Groninger Courant 9 mei 1869.

Groninger Courant 9 mei 1869.

Zie ook: Hoe de fiets Groningen veroverde.



Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.