Over het fabeltje dat Nederland de tolerantie uitvond

tweet KuijerDeze tweet van hedenochtend door een bekend auteur weerspiegelt een idée reçue of gangbaar idee dat de waarheid lelijk geweld aan doet. Nederland is namelijk NIET de uitvinder van religieuze of politieke tolerantie!!!

Ter ondersteuning van het idee worden vaak voorbeelden uit de zeventiende en achttiende eeuw aangehaald, zoals ook nu weer bij de tweet van Kuijer, want een onderwijzer merkt in een reactie op:

“heb het gisteren de kinderen van mijn klas met geschiedenis uitgelegd. Spinoza mooi voorbeeld.”

Spinoza en vooral zijn leer werden echter niet getolereerd. Spinoza is verbannen uit zijn eigen geloofsgemeenschap en de hier te lande heersende calvinistische kerk waakte tot diep in de achttiende eeuw fel tegen zijn leer. Spinoza kon zijn pleidooi voor de vrijheid van meningsuiting slechts anoniem en in het latijn publiceren en later werk,  eveneens anoniem en in het latijn, werd verboden. Zodoende kon dit werk alleen onder de toonbank worden verkocht en raakte het alleen in kleine kring bekend. Aanhangers die in de volkstaal ruchtbaarheid gaven aan Spinoza’s denkbeelden, verdwenen tot in diep in de achttiende eeuw in de kerker. Ik bedoel maar: als de behandeling van Spinoza als een voorbeeld van tolerantie mag gelden, dan is het Rusland van Poetin eveneens tolerant.

Een ander voorbeeld uit de zogenaamde Gouden Eeuw dat vaak wordt gebruikt ter staving van onze vermeende tolerantie, is dat van de Hugenoten.  Maar die werden hier louter gastvrij opgevangen, omdat het om calvinisten ging: geloofsgenoten van de hier te lande heersende gezindte. De opvang was dus geen daad van tolerantie, maar van calvinistische solidariteit. Men voelde zich als geloofsbroeders verantwoordelijk voor de Franse martelaren.  Wat niet wegnam dat rijke Hugenoten hier een oneindig warmer onthaal vonden dan arme. Men hield bij alle religie ook het eigenbelang terdege in de gaten.

De ware toetssteen van tolerantie is niet of geloofsbroeders gastvrij worden ontvangen, maar of de ‘eigen’ religieuze minderheden volledige vrijheid wordt gegund en of hun aanhangers politiek-juridisch gelijkwaardig zijn aan die van de bovenliggende partij. Als we ons even beperken tot de grootste religieuze minderheid, die van de rooms-katholieken, dan zien we dat zij tot vrij ver in de achttiende eeuw in grote delen van ons land niet mochten samenkomen in eigen kerken. Vergunde een overheid kerkbouw, dan was het menigmaal orangistisch en calvijnsgezind volk, dat die bouw in eerste instantie met geweld wist te verhindereen. Kwam zo’n kerk ergens toch tot stand, dan mocht hij ook vooral niet teveel opvallen. Een toren hebben of een klok luiden, bijvoorbeeld, was voorbehouden aan de bevoorrechte gereformeerde gezindte. Ondanks hun ‘lage profiel’ vormden katholieke ‘schuilkerken’ vaak een van de eerste mikpunten bij orangistische oproeren, gedragen door de meerderheid van ons Nederlandse volk (1748; 1785-1787). Ook na de formele gelijkberechtiging van katholieken en protestanten (1796) bleven katholieken trouwens nog lang tweederangs burgers. Tot in de twintigste eeuw gold het bijvoorbeeld  als zéér ongewenst dat een katholiek hoofd van het postkantoor te Groningen zou zijn.

Voor wat betreft de politieke tolerantie hoef ik maar te wijzen op de bejegening die socialisten voor de oorlog, en communisten en radicalen erna ondervonden. Menigeen kon niet het werk krijgen, dat hij ambieerde, dankzij machinaties van onze veiligheidsdienst.

Nee, Nederland voorstellen als uitvinder van de politieke en religieuze en politieke tolerantie is het handhaven van een leugen, weliswaar een populaire leugen, maar daarom nog niet minder leugenachtig.

En eraan voorbij gaande of Vaderlandsliefde überhaupt wenselijk is: trots op een fictief verleden is sowieso misplaatst.

Advertenties

3 reacties on “Over het fabeltje dat Nederland de tolerantie uitvond”

  1. H. Torenbeek schreef:

    In mijn herinnering is het woord tolerantie ( in Nederland) niet van het ‘ Vere Verleden’ maar van de tijd van nozems, marijuana cafes, gastarbeiders etc.
    Dus net na ik was vertrokken naar het preutse Canada….

  2. Jetskefotografie schreef:

    Tolerantie is wat anders dan gedoogbeleid, volgens mij hebben we dat laatste wel uitgevonden.

  3. Een ‘mooi’ voorbeeld van de intolerantie van de protestanten t.o.v. de katholieken tot ver in de 18e eeuw, heb je hier al eens beschreven https://groninganus.wordpress.com/2012/10/23/een-blijk-van-totale-intolerantie/ waar op 1-4-1753 de protestanten de katholieken na afloop van de 1e kerkdienst te Winschoterzijl deerlijk mishandelen en het interieur vernielen.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s