De conjunctuur van de fotografie in de oorlog

Bij mijn logje over de prijs van schoolfoto’s in de oorlog, verbaasde een lezer te Moskou zich over het feit dat hier tijdens de Duitse bezetting überhaupt nog foto-ateliers actief waren. Dat was in Rusland wel anders.

Zijn opmerkingen gaven me aanleiding om eens in de krantendatabank van Delpher te kijken naar de aantallen advertenties die foto-ateliers en fotografen van 1938 tot en met 1945 in Nederlandse kranten plaatsten. Verwerkt tot een grafiek zien deze aantallen er zo uit:

Aantallen kranten-advertenties met de termen fotograaf en foto-atelier 1938-1945Op het eerste gezicht lijkt er dus sprake van een enorme toename in de eerste jaren van de oorlog, waarna een daling inzet die voortduurt tot 1945. Hier moeten echter wel een paar kanttekeningen bij worden geplaatst.

Allereerst de toename tussen 1939 en 1941 – deze is gedeeltelijk in de hand gewerkt doordat er in Delpher veel extra kranten uit de oorlogsperiode opgenomen zijn, zowel gewone als nationaal-socialistische. Toch vertoont een individuele titel als het Nieuwsblad van het Noorden ook zo’n toename, althans in 1939 en 1940. Waarschijnlijk probeerden fotografen destijds in te spelen op de grotere behoefte aan portretten van mensen die naar elders vertrokken, denk maar aan reguliere militairen die een ongewis lot tegemoet gingen en nazi’s die aan het oostfront wilden gaan vechten. Bij alle anti-joodse maatregelen in Nederland is er dan van grootschalige deportatie nog geen sprake, dus dat lijkt nog geen rol te spelen aan de vraagkant.

De daling vanaf 1941 zal vooral aan de aanbodzijde liggen. De vele joodse fotografen kregen eerst een beroepsverbod. Die adverteerden dus niet meer. Verder konden de overgebleven fotografen waarschijnlijk steeds moeilijker aan de benodigde chemicaliën komen voor het ontwikkelen en afdrukken van hun foto’s. Veel ateliers gingen dan ook noodgedwongen over op de spaarstand. Bovendien beperkte de papierschaarste vanaf 1943 allengs meer de omvang van de kranten, wat ook zijn invloed op de aantallen advertenties zal hebben gehad. In het gelijkgeschakelde Nieuwsblad van het Noorden nam het aantal fotografen-advertenties zelfs al stelselmatig af sinds 1940.

Advertisements

2 reacties on “De conjunctuur van de fotografie in de oorlog”

  1. Hendrika schreef:

    Het persoonsbewijs is in 1941 ingevoerd, dat zal ook de piek in 1941 veroorzaken, veronderstel ik.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s