Oldambtster boeren best wel geletterd

Fraaie anekdote vertelt Jan Freerks Zijlker daar in zijn boekje De Groninger Landbouwer en zijn vak (1843).

Zijn grootvader van moederszijde, een Rotger Jans, was in 1768 te Zuidbroek bij de terechtstelling van Jochum Jans de Vriese geweest. Deze Veendammer vadermoordenaar werd geradbraakt, dat wil zeggen: al zijn ledematen werden gebroken en daarna kreeg hij een genadeklap op zijn hart met dezelfde akkerhouw, waarmee hij zijn vader had doodgeslagen. Bovendien werd zijn kop er afgehakt, die de beulsdienaaren op de pin van het rad neerzetten.

Enfin, naast de opa van Zijlker waren er “duizenden aanschouwers” bij die executie. Vooraf deed de zeer populaire predikant van Scheemda, Johannes Heringa “een plegtstatig en indrukwekkend gebed”. Toen ds. Heringa daarmee eindelijk klaar was, haastte Zijlkers opa zich naar de dichtstbijzijnde herberg. Niet voor een borrel, maar om het gebed van Heringa uit te schrijven. Dat deed hij zo “naauwkeurig en letterlijk”, dat Heringa zich er naderhand over verbaasde. De beide teksten vergelijkend, bleek dominee dat ze slechts verschilden wat betreft een enkel bijzinnetje.

Met deze familie-overlevering wilde Zijlker niet zozeer pochen op zijn opa’s fenomenale geheugen, “als zijnde slechts aangeboren”. Opa’s tekst was bewaard gebleven en wat Zijlker werkelijk frappeerde, was

“de duidelijke letter van de blijkbaar in overhaasting geschreven kopij, bij welke vele hedendaagsche schrijvers, wier naamteekening men dikwijls niet eens lezen kan, wel ter schole mogten gaan; alsmede de zuiverheid van spelling en taal (die van dien tijd natuurlijk in aanmerking genomen), ’t welk een en ander toch het bewijs oplevert, dat onze voorzaten in letterkundige zaken ten minste niet zoo geheel vreemdelingen zijn geweest.”

Dat zijn grootvader mogelijk niet zo representatief was voor alle Oldambtster boeren, kwam niet bij Zijlker op. Maar de meesten zullen toch rustig naar die executie hebben gekeken, terwijl zijn opa zat te pennen in de kroeg.

Het vonnis van De Vriese is te vinden in RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 5693 (sententies drost) fo. 262.

Advertenties


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s