Gernaat – de oorsprong en verspreiding van een familienaam

Iedereen kent natuurlijk Genoat, het nummer van Ede Staal over zijn lievelingskostje garnalen en de venter die dit goedje langs ’s heren wegen verkocht. Maar genoat is, met een kleine modificatie naar een meer algemeen Nederlands, ook een familienaam: Gernaat.

In 2007 komt deze familienaam verhoudingsgewijs het meest voor in de gemeente Oldambt en belendende gemeenten, hoewel hij ook redelijk vertegenwoordigd is in Overijssel, Gelderland en de regio Amsterdam. Maar zelfs in de Limburgs mijnstreek zijn er Gernaten, daar waarschijnlijk terechtgekomen door arbeidsmigratie vanuit Oost-Groningen.

In 1947 was dat ook al zo, al was toen de spreiding wel veel geringer – maar liefst 77 % van alle dragers van de achternaam Gernaat woonde toen nog in de provincie Groningen. Daarentegen kwam de naam toen in Utrecht, de regio Rotterdam en Zeeland helemaal niet voor.

Je zou misschien verwachten dat de naam in 1811 aangenomen is door een garnalenvisser of -venter, maar dat blijkt, althans qua datering, een onjuiste aanname. Want hij is veel ouder. Hij duikt in 1687 op in Woldendorp, wat toen nog vlakbij de Dollard lag. Een generatie later vind je hem in Zuidbroek en omgeving, en nog een generatie later leven er Gernaten in Nieuwe Pekela. Na 1800 breidt de olievlek zich uit naar het westen (Hoogezand en Sappemeer), maar ook dan blijft de naam een typisch Oost-Groningse.

Toch zie je hem in de achttiende eeuw ook wel in Zeeuwse stukken, maar dan met voornamen die in het Groningse weinig voorkomen, zoals Jonathan en Bastiaan. Kennelijk betreft het een ander geslacht en is de familienaam in Zeeland later uitgestorven.

Ik zocht het even uit, omdat ik in het Oldambtster rekestboek over 1768 een Harm Jans Gernaat tegenkwam, die geschorst werd als lid van een schippersgilde te Nieuwe Pekela. Die schorsing duurde niet lang, want dezelfde schipper vind je een jaar later in de scheepsberichten van de Groninger Courant, als gezagvoerder van het schip ‘De Gezusters’ dat naar Trondheim in Noorwegen voer.

Advertenties

4 reacties on “Gernaat – de oorsprong en verspreiding van een familienaam”

  1. fialas schreef:

    wat zou Harm Jans uitgevreten hebben in Oude Pekela………….

    • groninganus schreef:

      Routinezaakje: er was wegens wanbetaling van het een of het ander beslag gelegd op zijn schip. Daardoor verdiende hij niets en wilde hij minder lidmaatschapsgeld van het gilde betalen, iets wat niet geaccepteerd werd door het gildebestuur.

  2. Martin Hillenga schreef:

    Harm Jans Gernaat is een directe voorvader van mij. De beslaglegging op zijn schip lijkt me dan ook niet terecht.

  3. Trineke schreef:

    Een medewerker van de Ub was Egbert Johan Gernaat en hij was nogal een belangrijke figuur in het verzet in het Noorden.

    Egbert Johan Gernaat (1913 – Breda 1987), was de zoon van Egbert Gernaat en Abeldiena Thobokholt, hij trouwde in 1939 in Groningen met Egidia Nicola Madijol (1916-1990). In 1946 scheidden ze. (Zie: ‘Genealogie van Pieter Madiol’op Internet.) Later trouwde hij met B.P.A. Visman.
    E.J. Gernaat werd in 1943 opgedragen zich in krijgsgevangenschap te begeven staat in het boek van Klugkist en Sybrandy. Dat geeft aan dat hij soldaat was geweest en in 1940 gevochten had tegen de Duitsers. Gernaat ging het verzet in. Hij was de leider van de verzetsgroep LO (Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers) in Groningen (de Nulgroep). Onder zijn leiding werd het gewapend verzet opgezet en hij werd interprovinciaal leider van de KP (Knokploegen) in het noorden. Na het “verraad van Renny” dook hij juni 1944 onder in Zwolle, maar kwam in augustus, verkleed als pastoor, terug. Ook werd hij aangewezen als sabotage-commandant van de KP Groningen / Friesland / Drenthe en rayon verbindingsofficier Cdt NBS voor de drie Noordelijke provincies. Roepnaam: Ep. Schuilnamen: Piet v.d. Berg; Pietje; Ronner; Ralph Noorden; Wout Coolen; 015. (RHC Groninger Archieven. Toegang 2183. Systeemkaarten van verzetsbetrokkenen (OVCG). Systeemkaart van Egbert Johan Gernaat (Ep). Daarbij ook rouwkaart.) Zijn broer Bernard, die ook in het verzet zat, overleefde de oorlog niet. De broers voetbalden beiden bij Be Quick. Na de oorlog kwam Egbert Gernaat weer naar de UB als bibliotheekbeambte.

    E. Gernaat, keeper bij Be Quick, 1941
    Hier moest een fotootje bij, maar dat lukt me niet.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s