Gijzelaar leeft in weelde door schrijfwerk

Koopman Jan Ritzes en zijn vrouw, woonachtig te Noordbroek, leefden op te grote voet en raakten diep in de schulden. Daarom werd eerst hun huisraad verkocht en vervolgens hun vastgoed. Maar bij de verdeling van de opbrengst viste een grote particuliere schuldeiser, koopman Conraad Verver uit de stad, beide keren achter het net. Van zijn vordering – ruim 1230 gulden groot – zag Verver niets terug. En dat begrootte hem zeer. Toen hij dan ook hoorde dat zijn debiteuren van plan waren naar Oost-Friesland te verhuizen, “off zullen tragten op de eene off andere wijse alle verdere poursuite van regten te ontgaan”, kwam hij subiet naar de Oldambtster drostenborg met een verzoek: of de drost Jan Ritzes op water en brood in de gijzelkamer wilde zetten. Verver betaalde de kosten.

Na een dagje onderzoek besloot de drost Ververs verzoek in te willigen. Jan Ritzes werd op de gijzelkamer in het rechthuis van Zuidbroek “geïncarcereerd wegens desselvs gemaakte en onbetaalde schulden”. Verver zou voor het water en brood 5 stuivers per dag gaan betalen. Dat was nog minder dan het lage tarief van 7 stuivers daags voor de kost van gevangenen op een van de poorten in de stad, dus verrekte karig. Wedman Mellema van de rechtstoel Zuidbroek kreeg bevel Jan Ritzes in te rekenen.

Dat gebeurde op 9 mei 1775. Ruim drie maanden later, op 14 augustus, liet Conraad Verver zich opnieuw in de gehoorkamer van de drostenborg vinden. Dit keer had hij “in ‘t sekere” vernomen dat Jan Ritzes,

“geïncercereert om met water en brood te worden onderhouden, ter plaats van zijne carceratie gelegentheijt heeft gevonden en toegelaten word om door middel van schrijven van ’s H[oog]Ed[el] Ger[ichts] clercquen eenige penningen voor zig te verkrijgen en deselve dagelijx opnieuw in weelde en overdaat te verteren, waardoor tewege werdt gebragt dat zijne tegenswoordige staat, in plaats van een staat van quellinge voor hem te zijn wegens zijn voorgaand wangedrag, deselve daardoor een staat van genoegen en verlustigingen is geworden, en in plaats van een exempelaar voor anderen te zijn, zoo schijnt het geschikt te zijn anderen op te wekken…”

Dat de gijzelaar veel plezier aan zijn gijzeling beleefde, was natuurlijk niet de bedoeling. Verver verzocht de drost daarom, Jan Ritzes over te brengen naar de toren van Zuidbroek. Blijkbaar was het daar een stuk minder gezellig dan in de gijzelkamer van het Rechthuis. Als de drost dit niet wilde, dan was een alternatieve maatregel om de schrijflonen die Jan Ritzes van de klerken beurde, aan Verver te geven, “tot stuur der kosten van de incarceratie”.

Inderdaad verslechterde nu het regime voor de gijzelaar. De drost gelastte kastelein Cuipers van het rechthuis ervoor “zorg te dragen dat niemant eenige toegang heeft tot Jan Ritzes”. Dat betekende dat klerken, noch leveranciers meer bij de gijzelaar mochten komen. Ook kreeg Jan Ritses voortaan alleen nog maar “schoon water en broodt”.

Het was dus uit met de pret. Toch hield Ritzes het nog drie maanden vol. Op 29 november 1775, een week voor Sinterklaas, bleek dat dat hij per brief en ook via via Conraad Verver had benaderd met het verzoek om vrijlating. Verver meldde de drost

“dat gevoeglijk die vertogen door anderen, zijne bekenden uit den Oldambte zijn ondersteunt…”

Het (familie)netwerk van Ritzes kwam dus in actie, waarschijnlijk ook met financiële toezeggingen. Bovendien stond de winter voor de deur, zodat Verver strakjes ook de turf in de haard van de gijzelkameren moest gaan betalen. Verver kon er daarom mee leven dat Jan Ritzes uit de gijzeling werd ontslagen.

De drost gaf wedman Mellema inderdaad opdracht om Jan Ritzes vrij te laten. Eerst moest Verver echter nog wel de rekening voldoen. Voor de 203 dagen gijzeling à 5 stuiver bedroeg die bijna 51 gulden.


Bron: RHC Groninger Archieven. Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 6125 (samengevatte rekesten met kantbeschikkingen).


One Comment on “Gijzelaar leeft in weelde door schrijfwerk”

  1. Vroeger werden lieden dus kennelijk letterlijk op water en brood gezet. Dat is tegenwoordig wel andere koek (letterlijk en figuurlijk)…


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s