Schadevergoeding wegens wandluizen

Avdries Both - De wandluizenjacht, ca. 1620.

Andries Both – Op wandluizenjacht.

In de zomer van 1778 kocht Jan Harms Bolman (die zichzelf Baalman noemde) een huis met een tuin aan het Oosterdiep te Veendam. Op dat moment werd het nog bewoond door een Jan Harms Tempel en vrouw, maar die ontruimden het huis per 1 november, zodat Bolman erin kon trekken. Dat bleek echter geen onverdeeld genoegen, want Bolman

“die behuisinge daarop aanvaardende en willende reinigen of schoonen, tot deszelfs grote surprise daarin wandluisen heeft bevonden.”

Destijds kwamen wand- of weegluizen of bedwantsen zoals ze tegenwoordig heten, wel vaker voor. Zo “krielde” in 1775 een woning in de Pekela ervan, zodat de kersverse bewoonster, de vrouw van een afwezige schippersknecht, tot een huurstaking overging. Ook in de archieven van het Neder- en het Volle Gericht in de stad kwam ik ooit een paar meldingen tegen. Al met al zijn het niet echt veel gevallen, maar in de Groninger Courant werd er nog wel eens geadverteerd met middelen die een eind aan wandluizen moesten maken, zodat deze parasieten waarschijnlijk wel vaker voorkwamen dan incidenteel.

Door het ongedierte moest Bolman extra kosten maken

“ter removeringe van dien en suivering der behuisinge, uit welke hoofde hem actie van schadevergoeding sustineert geschapen te zijn.”

Hij vervoegde zich daartoe eerst bij de verkopers, die hem na enig onderzoek gelijk gaven. Die verkopers waren echter niet Tempel en vrouw, omdat die wegens wanbetaling van hun hypotheeklasten uit hun eigendomsrecht waren gezet. De werkelijke verkopers waren de “administratoren van de Tontine of Contract van Overleving”, een soort beleggingsfonds voor kopers van lijfrentebrieven, die jaarlijks collectief, dus met zijn allen een gelijke lump sum aan rente kregen, zodat degenen die overleefden steeds hogere bedragen konden beuren. Dit Contract van Overleving, dat sinds 1763 te Groningen bestond, had kennelijk geïnvesteerd in een hypotheek op het huis van Tempel en zijn vrouw, en omdat deze debiteuren in gebreke bleven wat betreft het betalen van rente en aflossing, mocht het fonds van het gerecht het huis “op schade en bate” van Tempel en vrouw verkopen, waarbij het fonds de som die overschoot nadat de schuld van de veilingopbrengst was afgetrokkken, aan de andere crediteuren moest geven.

Dat was een vrij gecompliceerde situatie, waarbij er voor Bolman van alles kon misgaan. Vandaar dat hij zijn toevlucht nam tot de Oldambtster drost met het verzoek om zowel hem als de administratoren van de tontine en hun schuldenaar Jan Harms Tempel te horen, opdat er zo mogelijk een schadevergoeding voor Bolman kon worden vastgesteld.

De drost wees dit verzoek van Bolman toe en op 17 november vond de tripartite hoorzitting plaats. Hierbij kwamen partijen overeen dat Bolman 20 gulden van de tontine kreeg, naast de kosten die hij voor de gerechtelijke procedure had moeten maken. De tontine zou dit weer doorberekenen aan Tempel.

Wie een huis ontruimde, kon het dus maar beter zelf eerst schoonmaken, ook al was hij formeel geen eigenaar meer en daarmee huurder. Bij aanwezigheid van wandluizen was de laatste bewoner immers in rechte aanspreekbaar op een schadevergoeding aan degene die het huis betrok.

Bronnen naast de gelinkte:

RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nrs. 6127 en 6125 (rekestboeken met resp. het Veendammer en het Pekelder geval).


3 reacties on “Schadevergoeding wegens wandluizen”

  1. Harmien zegt:

    Daar krijg je de kriebel van……

  2. anoniem zegt:

    Harmien en Groninganus, kijk maar uit. Kort geleden was er op TV een bericht dan de wandluis weer in opmars is (ingevoerd door vakantiegangers, denkt men)/ De wandluis bijt en veroorzaakt jeuk en rode beetplekjes, blijkbaar lijkend op een vlooienbeet. Ze bleken zelfs al in hotels in Nederland aanwezig te zijn, net als kakkerlakken trekken ze zich niets aan van muren, zodat de verwachting bestaat dat straks heke huizenblokken of flats ontsmet moeten worden om ze de baas te worden. Eigenlijk onverwoestbare lastposten, gogel maar eens. Reina

  3. anoniem zegt:

    Vergtene, het is dezelfde of familie van de bedwants, die wandluis. Reina


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s