Oldambtster boerenzoon belandt in befaamd verbeterhuis

vierige-kolom-v-blog

De vierige Colom was in de zeventiende eeuw nog een Amsterdams drukkershuis, vooral bekend van een atlas. In een gekleurde versie van die atlas staat dit beeldmerk, dat vast ook op het uithangbord te zien was.

Als zoon van een dikke eigenerfde boer en een domineesdochter was Peter Evers een van de rijkste erfgenamen van Scheemda en Eexta. Maar de jongen, opgevoed door zijn grootmoeder in de stad, wilde niet deugen.

Misschien was dat al zo voordat hij dienst nam in het leger, waar hij cadet of officier-in-opleiding werd in het regiment van de Ommelander generaal baron Lewe. Omdat hij nog minderjarig was, moesten zijn voogden hiervoor toestemming geven – misschien waren ze hem ook wel beu, graag van hem af en blij toe dat hij ergens ver weg zat. In september 1779 als achttienjarige deel uitmakend van het garnizoen te Namen, gedroeg hij zich echter dermate slecht, dat ze zich opnieuw met hem moesten bemoeien. Maar wat ze ook met hem probeerden, hij ging er lijnrecht tegenin. Daarom bespraken ze zijn gedrag uitvoerig met de Oldambtster drost, die het toezicht had over alle voogden. Niets hielp, de maat raakte vol en ze konden

“eindelijk niets beter voor hunne pupille oordelen, dan hem in een fatsoenlijk verbeterhuis besorgen.”

Met medeweten van de drost informeerden ze eens links en rechts eens naar mogelijke adressen, en uit een brief van Utrecht begrepen ze dat

“aldaar een goede occasie ten dien opsigte te zijn in ’t verbeterhuis De vierige Colom genaamt.”

De drost onderzocht nauwkeurig de feiten en daarbij bleek hem ”ten vollen” de waarheid van datgene wat de voogden naar voren hadden gebracht. Op 23 september 1779 machtigde hij ze om hun “pupil” Peter Evers uit de militaire dienst te halen en “provisioneel te bestellen en te doen bewaren” in genoemd verbeterhuis,

“op hope van verbeteringe zijner slegte en gevaarlijk conduite en tot voorkominge van ergere gevolgen.”

De jongeling kwam terecht in een illuster oord. Maar eerst iets over verbeterhuizen in het algemeen – dat waren een soort van particuliere gevangenissen en/of gestichten voor ontsporende en ook wel geesteszieke rijkelui(skinderen), die er meestal geplaatst werden door hun te schande gemaakte families.

‘De vierige Colom’ (vurige Kolom) was in de achttiende eeuw misschien wel Neerlands bekendste verbeterhuis. De naam werd afgeleid van de vuurzuil in het bijbelboek Exodus, die de joden de weg wees naar hun Beloofde Land. Toegepast op de bewoners – die moesten ergens doorheen om nog goed terecht te kunnen komen.

In De vierige Colom zat van 1730 tot zijn dood in 1746 de drankzuchtige en agressieve koster van de Utrechtse Domtoren, die de beruchte sodomietenvervolging met een verklaring op gang bracht. Zijn dochter bezorgde hem er een plaatsje. Eind 1761 werd de jonge Pieter ’t Hoen, later de man van het patriotse opinieblad De Post van den Nederrhijn, hier voor een jaar opgesloten door zijn ouders. Ook speelt het huis een rol in het satirische geschrift De Boere Studeerkamer uit 1767: een onbetrouwbare boekhouder plaatste er zijn overspelige vrouw. En veertig jaar later duikt het huis nog op in Loosjes’ Historie van Mejuffrouw Susanna Bronkhorst, waarin een vader zijn lichtmis van een zoon de keus geeft tussen de Duivel en Beëlzebub: ofwel twee jaar opname in De Vierige Colom, ofwel keihard van de vroege morgen tot de late avond werken op vaders kantoor, om de aangerichte schade terug te betalen. De lichtmis koos toch maar liever voor het laatste…

Ongetwijfeld heeft Peter Evers veel geleerd tijdens zijn verblijf in De vierige Colom. Of hij zich moreel verbeterde, is de vraag. In elk geval keerde hij terug naar het Oldambt. In 1787 trouwde hij in Scheemda met de Noordbroekster kasteleinsdochter Hilligje Broekema, vrijwel zeker een huwelijk beneden zijn stand. Uit een boedelinventaris van 1803 blijkt toch nog steeds een zekere welvaart. In 1817 stierf hij – volgens zijn overlijdensakte was hij rentenier.

Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 6128.


One Comment on “Oldambtster boerenzoon belandt in befaamd verbeterhuis”

  1. Wieneke zegt:

    Hilligje was vast eentje die nogal goed met de deegrol om kon gaan🙂


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s