Sint Maarten en Sinterklaas? Weg ermee!

Dat tradities vroeger heel anders werden ingekleed en beleefd en dus zeker niet voor altijd en eeuwig vaststaan, maar meegaan met hun tijd, toont ons een ingezonden brief in de Groninger Courant van 22 november 1853. De anonieme schrijver, mogelijk een verlichte schoolmeester of predikant, fulmineerde zowel tegen Sint Maarten als Sinterklaas.

Beide gebruiken wilde hij veredelen, en hij hoopte op publieke instemming voor zijn pleidooi, want hij besefte maar al te goed hoe moeilijk het was om oude gewoonten te veranderen. Hoewel het om kinderspel ging, was dàt nou juist geen kinderspel.

Over de recente Sint Maartensviering vertelt hij dan dat het heerlijk weer was, zodat kinderen veel plezier hadden:

“dewijl ieder gaarne met een fakkeltje liep om van de goede menschen een appel, een cent of zoo iets te vragen, waarbij dan over ’t geheel zeer walgelijke liedjes werden gezongen.”

Die versjes vormden dus zijn eerste mikpunt. In Sappemeer was een jaar eerder een beter versje ingevoerd, wat natuurlijk navolging verdiende, maar volgens de auteur – en daarmee komen we aan zijn tweede doelwit – zou het nog veel beter zijn om “de bedelarij met die lietjes” te verbieden, omdat door die verfoeilijke praktijk “reeds vroeg de natuurlijke tegenzin in het bedelen verloren gaat…”

Zo’n verbod moest er volgens hem ook komen voor het nieuwjaarslopen en de bedelarij “die eenige dagen voor paaschen plaats heeft door de kinderen”. Immers, het toestaan daarvan was onverenigbaar met de alom aangewende pogingen tot opvoeding van de “geringen stand”, door al die bedelarij verslapten velen de handen “voor het eerlijke werk”.

Daarbij kwam dat niemand je kon vertellen wat dat lopen met lichtjes te maken had met die goeie ouwe bisschop Martinus. “De geheele St. Maartenspret is dus onzin”, concludeerde onze N.N. Wellicht was de oorsprong heidens, “doch hoe het zij, die gewoonte is verouderd”. Vandaar dat hij Sint Maarten wilde omturnen tot een symbolisch kinderfeest en dat te verplaatsen naar 31 oktober:

“Om daartoe te geraken, is op de laatste St. Maartensavond te Beerta door eenige kinderen een toepasselijk liedje gezongen, behelzende een afscheid aan St. Maarten , om vervolgens den 31sten October met de fakkels te verschijnen.”

Mogelijk verried de scribent hiermee zijn woonplaats. Dik kans dat het de schoolmeester van Beerta was: Hermannus Bouman, schrijver van een sociale roman en pedagogisch kopstuk.

In elk geval had onze scribent nog veel meer dan aan Sint Maarten de schurft aan Sinterklaas,

“eene dag voor de jeugd nog meer onnut, ja verderflijk als de St. Maartenspret”.

Eerst beschreef hij heel aardig hoe het destijds met Sinterklaas toeging op het Oost-Groninger platteland, waarbij ons natuurlijk meteen de afwezigheid van Zwarte Piet opvalt, want die bestond destijds nog niet:

“zie — de koopvrouw in suikergoed weet zeer goed dat zij hare waar aan de huizen te koop moet presenteren als de kinderen op school zijn, of zeer omzichtig gaan de ouders of dienstboden des avonds naar de winkels, om het aan te halen wanneer de kinderen reeds te bed zijn en alzoo daarvan niets vernemen. — De avond van die dag komt, de kinderen scharen zich om het vuur en een mandje of voorschoot ophoudende, zingen ze vol ootmoed en geloof: Sinterklaas die goede bloed enz. tot er als uit den schoorsteen iets naar beneden valt. — Voor het paard van de Sint legt reeds eens moesblad in een mandje dat des morgens is verwisseld voor een heel portie suikergoed enz. De kinderen leiden zich des avonds ter ruste, slapen echter kunnen ze niet terstond uit vrees dat Nicolaas komen zal; en heeft men de onvergeeflijke dwaasheid van iemand voor Sint Nicolaas te laten spelen, dan dient het geschrei van de kinderen ons tot bewijs, dat zij een afkeer hebben van het bovennatuurlijke.”

Volgens onze nurks kweekte Sinterklaas bijgeloof aan en hoorde diens festijn thuis in vorige eeuwen, toen “onkunde en bijgeloof werden gevoed om te kunnen heerschen”.

Ook op de karaktervorming had die hele Sinterklazerij volgens hem een funeste invloed:

“Nu zijn er kindereu die ontdekken, dat de ouders hun alles in het mandje nederleggen. Geven zij hun dat te kennen, zoo is het volgend jaar dikwijls een zakje met zout het geschenk van de brave Sint, en wie duid het dus een kind ten kwade dat het zijn geheim bewaard en zich houd alsof het van niets weet om telkens nog iets te. ontvangen. Hiervan zijn overvloedige voorbeelden en dus tevens, dat de kinderen vroeg genoeg word geleerd om tot hun voordeel te huichelen.”

Door zulke feestdagen werd er zoveel bedorven, dat het een jaar kostte om dat te herstellen. Sinterklaas was bovendien al even doelloos als Sint Maarten. Daarom zag de auteur het graag afgeschaft, om de kinderen voortaan te vermaken met Kerst:

“Rigten we dan , evenals in Duitschland geschied, eene kersboom op, waarin de geschenken voor de kinderen worden opgehangen. Laat hun daarom in ’t rond huppelen met het lied op de tong: Jezus is een kindervriend enz. Dan krijgen onze kinderen een nuttig en in de christelijke maatschappij voegend aanzien, dat gezegend zal werken voor hunne volgende leeftijd.”


3 reacties on “Sint Maarten en Sinterklaas? Weg ermee!”

  1. Wieneke zegt:

    Oh wat een azijnerig type. Heel fijn, dat hij al lang dood is. Ik zie hem gewoon voor me met zijn magere kop en zijn dunne streepmondje. Van top tot teen verzuurd.

  2. Moniek zegt:

    Maar Jezus is een kindervriend? Hij wilde dus alleen maar het ene sprookje inruilen voor het andere!

  3. Wat een naar mannetje om kinderen hun pleziertjes en feestjes te ontzeggen. Dat huppelen rond de kerstboom en intussen “Jezus is een kindervriend” moeten zingen, lijkt me zelfs een regelrechte straf.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s