Bijenman blijkt smokkelaar

bijenkorf-ca-1800

Op de boeldagen van dat voorjaar “eenige korven met ymen hebbende gemijnd”, betaalde koper Hiltjo Benes deze bijenvolken niet. Daarom zetten de wedmannen van Midwolda en Winschoten een invorderingsprocedure op gang. Weldra ontdekten ze dat

“de trekker weegens sluikerijen in detentie bij de geweldige te Groningen is geraakt”.

Als een debiteur gevangen zat, mochten de wedlieden (een soort gerechtsdeurwaarders) de gemijnde goederen zonder veel poespas terugnemen. Ondanks het al gesloten bijenseizoen – het was al eind oktober – stonden Benes’ imen niet in zijn woonplaats Beerta, maar nog in Westerwolde, waar ze waarschijnlijk ergens op de heide waren neergezet. Met een aanbevelingsbrief van de Oldambtster drost reisden beide wedlieden derwaarts, en in Vlagtwedde kregen ze van de Westerwoldse drost een gerichtsvoogd mee, zodat hun zoektocht naar Benes’ bijen geen al te groot probleem zal hebben gevormd.

Uiteraard was ik benieuwd naar de smokkel waaraan de onfortuinlijke bijenhouder zich schuldig zou hebben gemaakt . Dat delict deed zich ruim een maand eerder voor. Op donderdag 13 september 1798 hielden belastingcontroleurs even buiten het stad-Groninger Kleinpoortje aan

“een praamschip belaaden met elsenhout, waarin bij visitatie onder het hout verborgen zijn bevonden agtien ankers vaten en een aam vat alle gevuld met genever…”

De schuit kwam over het Winschoterdiep, helemaal vanaf de Winschoterzijl aan de andere kant van Winschoten en was op dat ellenlange traject voortgetrokken door één enkele scheepsjager met zijn paard. Die man was echter – wellicht tot zijn grote teleurstelling – niet de eigenaar van de omgerekend 839 liter jenever. Dat bleek de bovengenoemde Hiltjo Benes,

“oud in het 23ste jaar, geboortig van Finsterwolde en thans woonende in de Beerta, zijnde van kostwinning een bijeker”.

Op basis van getuigeverklaringen, verhoren en zijn bekentenis viel te constateren dat de imker deze jeneverplas de vorige dag had aangeschaft en ingeladen bij een koopman Huisinga in de Pekela, om precies te zijn in een Westerwolds gedeelte van deze veenkolonie, waar veel minder accijns lag op jenever en andere waren, en waar dus wel meer contrabande vandaan kwam.

Oorspronkelijk hadden er ook veel meer ankervaten jenever in Benes’ praam gelegen, wel 50 stuks, maar het grootste deel was bestemd geweest voor enkele kooplui in Winschoten. die hun aandeel in de smokkelwaar ’s nachts hadden laten afhalen bij de Winschoterzijl.

Enfin, Hiltjo Benes had zich schuldig gemaakt aan sluikerij, “een misdrijf, ten uitersten strafbaar”. Op 12 oktober was hij daarom veroordeeld tot een boete van 900 gulden, uiteraard met verbeurdverklaring van de jenever. Bovendien moest hij de rechtskosten betalen. Het gehele bedrag graag binnen tien dagen te voldoen, of anders volgde een andere straf.

De periode verstreek zonder dat Hiltjo Benes betaalde. Vandaar dat hij op 15 november voor acht jaar werd verbannen uit heel Groningerland. Durfde hij zich binnen die periode toch in dit gewest te wagen, dan zou hij de rest van zijn straf moeten uitzitten in het Tuchthuis.

Hiltjo Benes zag zijn bijen niet weer terug. Van hem ontbreekt verder ieder spoor.

En dan te bedenken dat hij uit zo’n goed nest kwam. Zijn vader was namelijk niet alleen boekweitmolenaar (of grutter of gorter) in Finsterwolde, en daarmee een gezeten middenstander, maar ook ouderling van de gereformeerde gemeente, een gezaghebbende functie die men in het Oldambt, eenmaal benoemd, voor de rest van zijn leven bekleedde. Het verhaal van de ouderlingszoon die wat bij wilde verdienen met jeneversmokkel moet dan ook het gesprek van de dag zijn geweest in Beerta, Finsterwolde en omgeving.

Bronnen: RHC Groninger Archieven,

  • Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 6140 (samengevatte rekesten met kantbeschikkingen of apostilles);
  • Toegang 1 (Staten van Stad en Lande) inv.nr. 1354 (sententies in belastingzaken, meest wegens smokkel).
Advertenties


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s