Grondgebruik en paardenbezit in Midwolda

019

Het rechterlijk archief van het Oldambt bevat een lijst met alle boeren en andere paardenbezitters, anno 1797 aangetroffen te Midwolda, welke lijst zal zijn opgesteld met het oog op het leveren van wagenbeurten, bijvoorbeeld voor Franse troepen op doortocht. De lijst, oorspronkelijk getiteld “Overgave van die landgebruikers van Midwolda als meede de burgers van haar paarden” noemt primair de grootte van het grondgebruik van al deze paardenbezitter en moet daarmee primair opgesteld zijn aan de hand van het schatregister, zeg maar het kohier van de verponding, dat was een grondbelasting die door de lokale schatbeurder geïnd werd. De collector of gaarder van de commiezepenningen leverde de opsteller daarna waarschijnlijk de aantallen paarden. Hoe de systematiek verder was, is me onbekend, maar het lijkt erop dat er een route werd gevolgd van oost naar west langs de hoofdweg. Omdat het resultaat zo een bonte afwisseling van areaalgroottes was, heb ik die volgorde omgezet in eentje naar grootte van het grondgebruik. Met de aantekening dat een deimt ongeveer 0,45 hectare is, ziet de lijst er dan zo uit:

Naam Bijzonderheden: Aantal deimten: Aantal paarden:
Tonnis Ebels wed. man was zijlvest etc.

133

6

Johan Hora Siccama regent, Ennemaborg

120

6

Klaas Tonnis (Kremer) zijlvest, kerkvoogd

113

6

Uipko G. Stikker

88

4

Aiso Daniels

86

4

Wypko Uidens

85

4

Poppo Hillenius wed.

80

4

Tiddo Pieters

80

4

Galtje Jacobs (Geertsema)

80

4

Freerk Ubbes

80

4

Tonko Menses

79

4

Pieter Pieters

76

3

Gerrit U. Stikker

75

4

Menno Abels

74

3

Aiso Pieters

73

3

Hanno Juikes

72

3

Eltjo Jans

70

3

Wildrik Menkes

70

3

Harmannus Beerents

70

4

Luitjen Aalders

68

3

Luilf kinder kinder

64

3

Hinderk Jans

63

3

Febe Hinders (Buiskool)

60

3

Beerent Pieters

60

3

Harm Heijes

60

3

Lubbert Jans

55

2

Eltjo Luitjens

50

2

Onno Jans

50

2

Harm Fokkens

26

Jan Derks

25

2

Oewe Okkes Joling

20

2

G.J. van Hasselt hervormd predikant

20

2

Engel Roelfs

16

Roelf Engels

16

Jacobus Molema molenaar

8

2

Hindrik Olferts

8

2

Harm Tiddens wed.

6

Jan S. Muller

5

2

Jan Themmen koopman

4

Emmo Cornelis

2

Tonnis Duirkens

1

Hindrik Alberts Krol herbergier Praage

1

Warner Willems collector

1

S.J. Bleeker arts

1

Gerrit Jacobs

1

Eppo Tiddens paardenhandelaar?

5

Albers Fiebes “van deze deimten wordt betaald.”

10

Jan Aalders

10

Meindert Jans

8

Okko Derksa

8

Nog even van boven naar beneden: helemaal bovenaan staan de (stads)bestuurder en politicus Johan Hora Siccama, die ’s zomers op de Ennemaborg woonde, en vader en zoon Tonnis Ebels en Klaas Tonnis (Kremer), die o.a. zijlvest en kerkvoogd waren, de hoogste functies voor landbouwers op locaal niveau. Vader en zoon waren ook eigenerfden. Daarna volgt de bulk van de boeren, voor het leeuwendeel beklemde meiers met 50 tot 90 deimt grond in gebruik. Na die groep valt er qua landgebruik een gat – bij de burgers gebruikte de hervormde predikant nog relatief veel grond (20 deimt), maar de meesten zitten hier ver onder. De herbergier, de collector (= belastinggaarder) en de dokter hebben zelfs geen grond, maar wel paarden, die ze dan wel zullen hebben laten weiden op los gehuurd land of tegen betaling van weidegeld.

Omdat er ook mensen op de lijst staan, die wel de beschikking hadden over grond in het kerspel Midwolda, maar er niet woonden (zie de laatste vier namen) en hier dus ook geen paarden op stal hadden staan, is het paardenbezit nog het beste criterium voor een classificatie. Niet voor niets had men het elders, bijv. in Drenthe, over keuters, eenpaards-, tweepaards- en driepaardsboeren etc. om landbouwers naar stand te kunnen onderscheiden. Het kruistabelletje voor Midwolda ziet er dan als volgt uit:

Aantal paarden: Eigenaars met dat aantal: Typering:
0 8 burgers en boeren van buiten
1 5 burgers
2 11 burgers, boeren tot 60 deimt
3 12 boeren met 60 tot 75 deimt
4 10 boeren met 75-90 deimt land
5 1 Paardenhandelaar?
6 3 bestuurders, eigenerfde boeren

Hoop deze classificatie nog eens te kunnen vergelijken met een andere, veel bredere, op basis van de bekkenopbrengsten bij begrafenissen.

Advertisements

One Comment on “Grondgebruik en paardenbezit in Midwolda”

  1. jan van bolhuis schreef:

    Het lijkt erop dat je per 20 deimt één paard nodig had. Wanneer het grondbezit kleiner wordt gaat deze veronderstelde relatie veel minder op. Dat zullen ook mensen zijn die behalve landbouw een andere bron van inkomsten hadden waarvoor ook een paard nodig was (of juist helemaal geen) zoals de dokter.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s