Smokkelaarster zet kind in

RHC Groninger Archieven 731-1948.

De boedelinventaris van Geertruid Anthonij. RHC Groninger Archieven 731-1948.

Ze had niet veel spullen, Geertruid Anthonij, de weduwe Eijldert Wierts te Wildervank. Haar boedelinventaris uit februari 1734 beslaat slechts één enkele pagina. In haar heldere, misschien enigszins aandoenlijke handschrift noteerde ze wat slaapgoed, wat simpel ijzeren kookgerei en aan huisraad slechts een tafel met vier stoelen en een “eten spinde”. Ze had vast een winkeltje, want ze beschikte over een toonbank, een houten weegschaal en wat rekjes. Dat was alles, op nog wat schotels na. Bestek ontbrak, zo bezien aten zij en haar kinderen met de handen.

Zij en wijlen haar man hadden wel een koophuis. Er zat nog 412 gulden aan onafgeloste hypotheek op; 140 gulden was afbetaald. De waarde van het huis moet bij aankoop dus minstens 552 gulden zijn geweest, een bedrag dat men zo ongeveer voor een kleine middenstandswoning neertelde. Naast de hypotheekschuld had Geertruid echter nog wat losse schulden aan leveranciers. Zelfs als ze het huis voor dezelfde prijs kon verkopen als zij en haar man het destijds hadden gekocht, stond ze nog altijd voor ruim 314 gulden in het krijt. Met die weinige spullen in haar huis kon ze dat nooit en te nimmer afbetalen. Ze zat er tot de nek toe in.

Toch beloofde ze haar vier minderjarige kinderen samen 100 gulden bij de afkoop, die haar in ruil de volledige beschikking gaf over het huis en de inboedel. De drie oudsten waren al boven de achttien, die konden hun aandeel in de afkoopsom, als ze dat wilden, onmiddellijk opeisen. De jongste, nog geen achttien, bleef in huis voor rekening van de moeder. Geertruid zou dit kind op haar kosten naar school sturen, om het lezen en schrijven te laten leren. Op zijn achttiende kreeg het dan ook zijn deel van het beloofde bedrag.

Zo stond het in het contract van afkoop, dat Geertruid en de voogden van haar kinderen overeenkwamen en lieten verzegelen. Maar die voogden klaagden naderhand over haar bij de drost:

“Remonstranten pupillen moeder zig met smokkelen ophoudende, zelfs haar kind daartoe mede gebruikende om uit de Pekela in de Wildervank onvreje waren over te brengen, verder an remons[tran]ten in q[uali]te weygerende haar jongste kind ter school te laten gaan om tot het leezen en schrijven onderwezen te worden, haar kind van smokkelen niet willende onthouden, zaken van de uiterste quade consequentie. De pagtenaren de moeder nu jongst met onvreje waren hebbende ontdekt, te vreesen staande dat dienswegen de boedel van suppleanten pupillen moeder door breuken en proceskosten staat [te] worden geabsorbeert, waardoor de kinder van de beloofde 100 cae[oli] g[u]l[den] dusdanig worden ontwaart…”

Doordat ze haar kind niet naar school stuurde, kwam Geertruid het contract met de voogden niet na. Haar jongste kind schakelde ze in bij smokkel tussen Pekela en Wildervank, waar nog vrij veel ongerept veen lag. Daarbij was ze betrapt door particuliere belastinggaarders die de inning van een bepaalde belasting hadden gepacht. De voogden vreesden dat boete en proceskosten Geertruids huishouden nog verder in het rood zouden drukken, daarom wilden ze dat Geertruid borg stelde voor de afkoopsom die ze haar vier kinderen beloofde,

“om in eventum van deze 100 car. gl. niet gefrustreert te worden”.

Ook zagen de voogden graag dat de drost Geertruid zou bevelen om haar kind naar school te sturen en

“zig inkomstig te onthouden van het zelve tot smokkelen in het overhalen van onvreje waren uit de Pekela verder te anplojeren”

Voor het geval dat Geertruid dat toch deed, wilden ze graag een stok achter de deur. Dan moest de drost nadere maatregelen nemen.

Op 20 juli 1734 willigde de drost dit verzoek op alle punten in. Geertruid Anthonij werd gelast borg stellen voor het beloofde geld. Ook moest ze haar jongste kind dagelijks naar school sturen, op straffe van “nader dispositie”.

Wat betreft de belastingpachters vond ik geen civiel (boetstraffelijk) proces, noch een crimineel vonnis. Waarschijnlijk maakte Geertruid Anthonij dat in het particulier af met de pachters, zonder dat Gedeputeerde Staten zich er als rechtbank voor belastingzaken mee hoefden bemoeien. Ook in het prothocol met sententies, uitgesproken door de Oldambtster drost ontbreekt Geertruids naam. De smokkelzaak zal met een sisser zijn afgelopen.

Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 6117 (samengevatte rekesten met apostilles of kantbeschikkingen).

Advertenties

One Comment on “Smokkelaarster zet kind in”

  1. Simon schreef:

    Och, wat een tragiek! Wat dat betreft is er niets nieuws onder de zon – alleen zou Geertruid vandaag de dag misschien een wietkwekerijtje zijn begonnen om de armoe te bestrijden.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s