Een onderaardse gang in de Poelestraat?

jacob-van-deventer-poelepoort-en-omgeving

Poelepoort en omgeving op de kaart van Jacob van Deventer, 1560-1570. Collectie RHC Groninger Archieven 1536-7632. Centraal de Poelepoort met de toenmalige, verder naar de binnenstad gelegen Poelebrug, daaronder het Pepergasthuis.

Kreeg vanochtend deze mail:

Hallo Harry,

Namens een kennis kom ik met de volgende vraag.

Ter hoogte van de Poelepoort zou een ingang van een tunnel gelegen hebben die leidde naar het Prinsenhof:

“Ik ben geboren in de Poelestraat 45, vlak achter de poort. Achter in de grote kelder zit een stenen poort. Mijn vader vertelde altijd, dat daar een tunnel had gelegen, die naar het Prinsenhof gevoerd had, als vluchttunnel voor de Prinsen. Hoe kan ik te weten komen, of dit waar is?”

Ik heb tevergeefs het internet afgezocht maar niets kunnen vinden betreffende een (veronderstelde) tunnel.

Is jou iets bekend?

Met vriendelijke groeten,

H.

Mijn (iets ingekorte en bewerkte) antwoord:

Het geloof aan onderaardse gangen vanuit kastelen, kloosters en wat dies meer zij is een onuitroeibaar volksgeloof. Soms denk ik dat er een psychologische behoefte aan onderaardse gangen bestaat, die het beste verklaard kan worden aan de hand van wat Freud schrijft over de geboorte, geboorte-ervaringen en de herinneringen daaraan.

Als je aan al die verhalen over onderaardse gangen geloof zou willen schenken, is Nederland qua bodem één grote Emmenthaler gatenkaas. Nu heeft een groot gedeelte van Nederland ook een slappe, tamelijk vochtige bodem. Het bouwen van eeuwenlang duurzame tunnels in die bodem zou dan, net als in de mijnbouw in een stenen bodem, en zelfs als de gang met tras gemetseld is, zeer goed geprepareerd hardhout vergen, dat absoluut niet in contact met zuurstof mocht en mag komen. Bij een intacte onderaardse gang kan aan deze voorwaarde niet worden voldaan. Deze zou dan na verloop van tijd moeten instorten. Bij goed geteerde hardhouten buiningen (beschoeiingen) gold, dat ze na dertig jaar gedeeltelijk al aan vervanging toe waren, zo leert mijn ervaring met de stadsrekeningen.

Het pand waar het hier om gaat, staat bovendien in het laagste gedeelte van de Poelestraat. Bovendien lag dit gedeelte van de Poelestraat wat later achter de stadsmuur. Achter de Muur: zo heette o.a. de Schoolstraat. Nog steeds heeft het straatje in het verlengde van de Schoolstraat, richting achterkant Pakhuis, Pepergasthuis en Holland Casino die naam. Achter de bedoelde stadsmuur lag in de zestiende eeuw nog een dubbel grachtenstelsel. Zie de kaart van Jacob van Deventer uit 1560-1570. Het pand wat nu het adres Poelestraat 45 heeft, bevond zich op de plek van de binnenste van die grachten. Bepaald niet de ideale omstandigheden voor een tunnel! Laat staan een die de eeuwen zou moeten hebben getrotseerd.

Uit de Middeleeuwen kan die vermeende tunnel dus zeker niet dateren. In de zeventiende en achttiende eeuw, zeg maar de Prinsentijd, werden de overheidsuitgaven bovendien zo goed verantwoord, dat het de vele onderzoekers die de rekeningen terzake onder ogen hebben gehad, beslist opgevallen zou zijn als er een kostbare tunnel gebouwd was. Zij maakten hiervan echter nooit melding. Ergo: het verhaal van de vluchttunnel is quatsch.

Als er inderdaad een stenen poort of poortachtige structuur in die kelder gezien is, dan lijkt me de kans het grootst dat die met de laat negentiende-eeuwse riolering te maken heeft gehad. Een andere mogelijkheid is dat het de ruimte tussen twee funderingsstiepen van de middeleeuwse stadsmuur betreft. Maar ik hou het op het eerste.

Overigens is er in de Monumentenbeschrijvingen die de gemeente Groningen op haar monumentenwebsite heeft staan (a 2005; b 2009), alleen sprake van een kelder onder de àchterkamer van Poelestraat 45. Deels denkt de onderzoeker dat er alleen daar een kelder is, omdat zich daar eerder een binnenplaats bevond. Anderzijds lijkt er wel een kelder onder de voorkant geweest te zijn, maar is die dichtgemetseld (en opgevuld ?). Gezien de vochtige toestand op de foto’s van de kelder achter (en dat bij het hedendaagse grondwaterpeil!), lijkt me dat dichtzetten (en opvullen) ook geen wonder.

Advertisements

6 reacties on “Een onderaardse gang in de Poelestraat?”

  1. Reina schreef:

    In Engeland (BBC, wat zouden we zonder die zender een hoop historische informatie missen) is wel sprake van tunnels, voornamelijk gebouwd om riolering en dus het verspreiden van ziekten via het afvalwater (dat overigens ook hier te lande gewoon op straat werd geloosd) te helpen reduceren. De grond onder Londen is echter heel anders dan die onder Groningen (denk aan het verhaal dat de Martinitoren gefundeerd is op een dikke laag ossenhuiden). Wat ik me wel heb afgevraagd bij zgn. tunnels, lopend van kastelen, herenhuizen en stadspanden is het volgende: zouden die poorten verband houden met de omringende waterwegen c.q. grachten? Als ik denk aan oude melkfabrieken, dan hadden die op de hoogte van de bodem van de melkwagen een platform, zodat de melkbussen daarop geschoven konden worden in plaats van omhoog getild de fabriek in. In Utrecht heb je zelfs kaden vlak boven het water, ik denk om zo gemakkelijk de voorraden van en aan boord van schepen te kunnen zetten. Een deur naar het water, goed beschermd tegen hoog watertoestanden, maar gemakkelijk te bereiken vanaf een voorraadschip, lijkt mij het toppunt van gemakkelijk, maar kan nu, jaren later waar vrijwel alles via de weg bevoorraad wordt leiden tot verhalen over vluchttunnels. (Zoals een ree in het noorden een weg naar een boerderij of huis is, zonneklaar voor de plaatselijke bevolking, maar een westerling denkt dat dat een reeweg is, een weg waar veel ree-en gebruik van maken, een paar jaar geleden echt gebeurd en daar heb je het misverstand in een notendop).Reina

  2. Margreet schreef:

    Er is onlangs wel een mooie oude kelder ontdekt in de Oude Boteringestraat: http://www.dvhn.nl/groningen/17de-eeuwse-kelder-in-Oude-Boteringestraat-21902534.html

  3. Wilte Mulder schreef:

    Ik ben ook geboren (1948) in de Poelestraat en wel op nr. 38-1, achter de winkel van Bouwman Herenmode. Nu is het een zaak in vintage spullen. Er woont nog wel een Bouwman naast de winkel in de Schoolstraat. Mijn vader en moeder waren in 1946 getrouwd en vonden daar woonruimte. Mijn vader was winkelchef. Na de oorlog was er woningnood en was dit een eerste oplossing. Onder het vrij nieuwe pand zijn grote onderwelfde kelders van men zegt een wijnkoperij en was zoals ik kan vaststellen gelegen naast de Poelepoort gelegen. Het maakte bij mij als kind erg veel indruk als je daar in die kelders stond.

  4. Otto S. Knottnerus schreef:

    Natuurlijk bestaan onderaardse gangen, al is het maar in de vorm van een volksverhaaltype.

    SINSAG 1236 – DER UNTERIRDISCHE GANG. BELAGERTE ENTKOMMEN.`
    http://www.verhalenbank.nl/items/show/7466

    Kempius geeft in 1588 een van de oudste voorbeelden uit Groningen. Hij vertelt over de Walburgskerk:

    “Er zijn er die beweren , dat onder dezen tempel een hol of grot is geweest, die in het naburige dorp Helpen buiten de stad langs onderaardsche gangen uitliep, en dat er oudtijds meerderen zijn geweest, die, gedreven door nieuwsgierigheid, verlangend den weg der verborgen grot te leeren kennen, zich in de spelonk begeven hebben en, om gemakkelijker den weg te vinden, fakkels en lampen meenemend, toen ze een eind voorwaarts gegaan waren, zulk een stormwind gevoeld hebben,d at deze het licht uitdoofde en die hen niet zonder groot gevaar voor hun leven terugdreef, zoodat zij verzekerden, nooit zoo iets waargenomen te hebben. Hoewel ik geenszins verlangende, dit mee te maken, heb ik door te vragen en na te vorschen van anderen het gerucht daarvan vernomen, uiteenlopende en zeer twijfelachtige berichten. Tot op dezen tijd toe is die zaak onbekend gebleven en de spelonk om die reden versperd en er is niemand meer te vinden, die zulk geen gevaar aandurft en het onderneemt, onder het duistere fundament binnen te gaan”

  5. Robin de Vries schreef:

    Hallo,

    Mijn moeder is geboren en heeft haar jeugd 1929- ±1940 doorgebracht op het martinikerkhof. In haar jeugd zijn hier opgravingen geweest en zij speelden in onderaartse gangen en knikkerden om schedels die ze in deze gangen vonden. Er is dus wel het een en ander….

    Robin


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s