Kerkbezoek vergde sterk gestel

E. de Witte – Kerkinterieur met grafdelver.

Het is ten uitersten nadeelig voor de gezondheid, eene lucht in te ademen, die met rottende en verdervende uitwaassemingen opgevuld is. Hieruit ontstaan veelerlei ziekten, kwaalen en ongemakken, kwaadaartige koortsen enz. Dit is eene beweezene zaak, en het is daarom onnoodig hiervan voorbeelden by te brengen.
Dit nadeel heeft aniet lleen plaats, wanneer men bedorvene lucht inademt, die besloten is in een vertrek of gebouw, maar ook wanneer diergelyke rottende uitwaassemingen in de opene lucht plaatsvinden. Meermaalen zyn hieruit volksziekten ontstaan en hebben groote verwoestingen onder het menschdom aangerecht. Wanneer wy nu nagaan wat er plaats heeft in ’t begraaven van lyken in en by de kerken, zoo zal het niet moeilyk zyn de schadelykheid daarvan aan te toonen.

Dagelyks worden er in een beslootene plaats lyken gebragt en bewaard, die reeds een zekeren graad van verrotting hebben, de eene meer, de andere min, vooral in den zomer. Zoodanige plaats moet noodzaakklyk opgevuld worden met rottende en stinkende dampen en uitwaassemingen, die uit den grond opryzen. Het is waar, dewyl de grond met steenen bedekt is, wordt de opdamping van onderen wel eenigzins verhinderd, maar niet geheel belet, byzonder indien de lyken niet diep onder den grond geplaatst worden, dat niet altyd gebeurt. Maar hier dient vooral ook in aanmerking genomen te worden dat telkens by het begraven van ieder lyk de grond geopend wordt, die vervuld is met doode lyken, de eene geheel, de andere half verrot. – Welke schadelyke dampen ryzen niet op uit die graven, die eenen geruimen tyd open blyven! Hierby moet men nog opmerken dat door de bepaalde ruimte in de kerken er dikwyls gebrek aan plaats is, wegens de menigvuldige lyken. De doodgraavers ruimen derhalven, om ledige graven te maaken, dikwyls de lyken die nog niet geheel vergaan zyn op. Wanneer men dit alles aandachtig overweegt, wie gevoelt dan geen afkeer van zoodanige plaats die de zuiverste van allen behoorde te zyn? Ook zyn de gevolgen hiervan niet moeilyk naar te gaan. Men wordt immers by het intreeden van eene kerk waarin veele lyken begraaven worden, byzonder in den zomer, eene onaangenaame, stinkende en rottende lucht of damp veeltyds gewaar, die hoofdpynen, duizelingen, flaauwten, benauwdheden en meer andere toevallen, vooral in zwakke gestellen, veroorzaakt.

Aldus de Groninger huisarts Jakob van Geuns in 1798. Met zijn essay tegen het begraven in en om kerken wist hij zijn kritische vader, de Utrechtse hoogleraar geneeskunde Matthias van Geuns, te overtuigen. Toen Jakob zeven jaar later zijn dochtertje in een kerk liet begraven, kwam hem dat op een standje van zijn vader te staan.

Bronnen:

  • Jacob van Geuns, ‘Over het begraaven der lyken in en by de kerken’, Weekblad voor den zoo genaamden gemeenen man deel II (Nut Groningen 1798) nr. 60, 477-478 (het citaat).
  •  J. Sypkens Smit, Leven en werken van Matthias van Geuns M.D. 1735-1817 (Assen 1953) 464-468.
  • Isabella H. van Eeghen, Meniste vrijage. Jakob van Geuns (1769-1832) Gronings dokter, Amsterdams ‘kassier’ (Haarlem 1969) 131, 207.
Advertisements

One Comment on “Kerkbezoek vergde sterk gestel”

  1. Reina schreef:

    Dan te bedenken dat men twee keer op een zondag ter kerke moest gaan en vaak het hoogjaarlemmerdijks van de dominee of het latijn van de pastoor nauwelijks kon volgen. Wie wel eens fietsend een verborgen kadavertje in de struiken heeft geroken, weet wat een stank alleen al een haas of grote vogel kan geven, het meurt met recht een uur tegen de wind in. Daar in te moeten zitten is onmenselijk, maar het gebeurde wel, arme voorouders van ons. Reina


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s