Voornaamprovenance, of: waar komt mijn voornaam vandaan?

Genealogieën of stambomen betreffen gewoonlijk mensen van meerdere generaties die dezelfde familie- of achternaam dragen. Maar er is ook een exercitie of gedachtenspelletje mogelijk met de overerving van een voornaam.

Tot in de jaren 60/70 bestond hier in Nederland nog de eeuwenoude gewoonte om althans de oudste kinderen de namen van grootouders te geven. Zo ben ik als oudste zoon genoemd naar mijn grootvader van vaderskant Harm Perton (Oostwold 1892 – Havelte 1973). Maar hoe ging dat dan verder het verleden in?

Hij bleek zijn voornaam te hebben gekregen van Harm Harms Tuin (Beerta 1832- Finsterwolde 1883), zijn grootvader van moederskant die hij nooit in levende lijve had gezien. Dat gold getuige de kwartierstaat van de familie Tuin wel voor meer naamerfgenamen. Ook eerder ging de voornaam inderdaad steeds op traditionele wijze over van grootvader op kleinzoon. Dit is de teruggaande lijn:

Harm Adolfs Tuin
(Bellingwolde 1771 – Ulsda 1828)
<
Harm Jans Tuin,
(Bellingwolde 1723 – Bellingwolde ca. 1813)
<
Harm Jans (Kuiper),
(Lengerich ca. 1675 – Bellingwolde vóór 1721)

Dat Lengerich kon slaan op een plaats in het Emsland in het graafschap en vlakbij de stad Lingen, of op een ‘vlek’ met stedelijke allures en enkele honderden inwoners een eind verderop in Westfalen, zo grofweg tussen Osnabrück en Münster. Ik denk niet dat mijn vroegst bekende voorvader met de naam Harm die voornaam al in die Duitse contreien voerde, maar dat hij bij zijn komst naar Bellingwolde zijn eigenlijke voornaam Hermann in Harm heeft veranderd.

De voornaam Harm raakte na zijn vestiging, ca. 1700, te Bellingwolde dus verbonden aan de familie Tuin, die daar tot in de negentiende eeuw bleef wonen en daarna verhuisde naar respectievelijk Beerta en Finsterwolde, een verhuisbeweging die ook in de familie Perton is gemaakt. In Finsterwolde nam die de voornaam van de Tuinen over.

Advertenties

5 reacties on “Voornaamprovenance, of: waar komt mijn voornaam vandaan?”

  1. Mijn eerste naamgenoot Otto Samuels Knottnerus had zeven kleinzoons en een oomzegger met die naam, hetgeen zich in volgende generaties voorzette. Maar soms kon een naam ook in ere blijven als verwijzing naar een bijzondere voorouder, erflater of laatste telg van een geslacht. Dan noemde een echtpaar de een van de zoons naar de eerste echtgenoot van de vrouw, soms zelfs met de achternaam erbij. Een bijzonder geval in mijn stamboom betrof een weduwe en een weduwnaar die hertrouwden en samen weer kinderen kregen. De kinderen uit de drie huwelijken die samen opgroeiden, noemden hun kinderen naar elkaar.

  2. Jan van Bolhuis schreef:

    Het is de oude zede dat de eerste zoon de naam krijgt van de vader van de man, de eerste dochter van de moeder van de vrouw. De tweede zoon de naam van de grootvader van moederskant, de tweede dochter de naam van de grootmoeder van vaderskant. De volgende zonen worden genoemd naar de oudste broer van de vader, de oudste broer van de moeder, de tweede broer van de vader enz. Verdere dochters worden net zo vernoemd naar zusters van moeder en vader.
    Op deze grondregel zijn veel uitzonderingen. In de middeleeuwen schijnt iemand pas vernoemd te worden na zijn overlijden, een gewoonte die tot ca 1600 nog wel gevolgd wordt. Overlijdt een kind, dan krijgt de eerstvolgende baby van hetzelfde geslacht de naam van het overleden kind. Wanneer de vader al overleden is voor de geboorte van het kind, wordt het kind vaak naar hem genoemd, of naar de moeder wanneer die in de kraam sterft. Wanneer een van de ouders hertrouwt, komt het voor dat het eerste kind naar de overleden partner wordt genoemd. Tenslotte worden meisjes wel eens naar mannen genoemd of jongens naar vrouwen. Dat gebeurt wanneer de baby niet van het “juiste” geslacht is, of zoals hiervoor genoemd, bij overlijden van de vader vóór, of van de moeder tijdens de geboorte. Ook een gehoopte erfenis kan reden zijn om af te wijken van het vernoemingsgebruik.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s