Hoe de gemeente Groningen een middeleeuws maar naar de knoppen hielp

Hoorde gisteravond bij mijn lezing over veld-, water-, weg- en huisnamen van Hoog- en Leegkerk, dat de naam Moar na de oorlog nog steeds bekend was in Hoogkerk. De lokale jeugd schaatste ’s winters op dit kanaaltje, want er lag altijd mooi ijs.

Dat Moar is de Groningse naam voor het Oude Maar of de Brundekemaar, dat vanaf de bocht in het Hoendier nabij kartonfabriek De Halm eerst met wat verspringingen en vervolgens in een lange rechte lijn naar het noorden liep, vervolgens bij boerderij De Balk aan de Friesestraatweg naar het westen zwenkte, en voorbij Slaperstil, watermolen de Jonge Held en de beide Washuizen op het Aduarderdiep uitkwam. Ziehier het tracé volgens het kadaster van 1830 in de Hisgis-versie:

Wat die scheuvelende jeugd niet besefte, was dit dat Oude Maar bijna zeven eeuwen oud was, want het werd aangelegd op het eind van de dertiende eeuw. Het nam de functie over van het Eelderdiep, toen dat ten zuiden van Hoogkerk, bij het huidige transferium Hoogkerk, omgelegd werd naar het Peizerdiep. Het Maar maakte kleine scheepvaart met bijvoorbeeld hooipramen mogelijk, maar diende toch vooral voor de afvoer van overtollig water uit het oostelijk deel van Lieuwerderwolde, zoals Hoogkerk in de Middeleeuwen nog heette. Naderhand kwamen er vanaf het oosten de Hoensloot (de voorganger van het Hoendiep), de Woldsloot (parallel aan de Legeweg) en het Vinkemaar (vanaf het Vinkeland bij Vinkhuizen) op uit.

Dat Oude Maar bestaat voor twee gedeelten nog steeds, delen die we dus mogen beschouwen als middeleeuws waterstaatkundig erfgoed. Alleen heeft de gemeente Groningen zo’n vijftien, twintig jaar geleden de nieuwbouwwijk Gravenburg over een centraal gelegen stuk laten aanleggen.

Er staan dus nu huizen en bijbehorende opstallen op grond, gestort in een diep van ruim zeven eeuwen oud. Ik weet niet hoe die huizen gefundeerd zijn, maar geheid dat die grond nog verder gaat werken en inklinken en dat de eigenaren van dat vastgoed, als dat funderen niet op een vaste laag in de ondergrond is gebeurd, gaan klagen over scheuren in hun panden. Mogelijk zullen ze bij de NAM gaan aankloppen voor aardbevingsschade. Maar feitelijk zijn ze dan aan het verkeerde adres, want het was de gemeente Groningen die hier – ook afgezien van dat funderingsaspect – een kolossale stommiteit heeft uitgehaald.

Wat foto’s van het Oude Maar, zoals het er gisterochtend bij lag:

Het Oude Maar gezien vanaf de Hoogkerker rondweg naar het noorden.

Het Oude Maar gezien vanaf De Groenhof naar het zuiden. Midden-rechts aan de horizon de schoorsteenpijp van De Halm.

Het Oude Maar vanaf de Legeweg naar het zuiden. Rechtsachter de nieuwbouw aan De Groenhof.

Het doodlopende eindje Oude Maar gezien vanaf de Legeweg naar het noorden. Zonder enige terughoudendheid is er nieuwbouw op het middeleeuwse tracé gezet.

Het Oude Maar gezien vanaf de noordzijde van Gravenburg naar het noorden. In de verte boerderij De Balk.


4 reacties on “Hoe de gemeente Groningen een middeleeuws maar naar de knoppen hielp”

  1. lottifuehrscheim schreef:

    Zouden die huizen niet sowieso met heipalen in de onderliggende zandgrond gefundeerd zijn?

    Die Oude Maar lijkt me te bestaan uit verbrede sloten die er al lagen in het kavelpatroon van de oorspronkelijke ontginning. Zou zo’n waterloop een ernstige verstoring van de ondergrond veroorzaakt hebben, of is die pleistocene ondergrond van nature stabiel?

    Voor mijn gevoel is dit een heel ander geval dan wanneer je bouwt op een natuurlijke stroom die in de loop der millennia z’n meanders verlegd heeft zodat er verraderlijke lagen kunnen zijn ontstaan. Deze loop heeft zo te zien een heel beperkt effect op z’n directe omgeving gehad, en ik denk ook niet dat hij diep ingesleten is in de ondergrond.

    Die ondergrond zou nog steeds een heel stabiele dikke zandlaag kunnen zijn, en ik zou bouwkundig veel meer risico verwachten van heel oude natuurlijke meanders van het Eelderdiep in de ondergrond, waarvan we de plaats misschien niet eens kennen.

    • groninganus schreef:

      Op de meanders van het Eelderdiep onder Hoogkerk is niet gebouwd. Daar ligt nu de Ruskenveense plas.

      Verder zijn er twee soorten fundering met heipalen : op klamp of kleef en vast op een onderliggende zandlaag. Kwam gister bij Gravenburg iemand tegen die zich meende te herinneren dat het bij Gravenburg op klamp was gebeurd (vgl. Amsterdam). Dezelfde man repte van problemen mbt verzakkingen in een tuin.

      • lottifuehrscheim schreef:

        Zo diep is de zandgrond daar toch niet?

        In Holland had je oorspronkelijk een binnenzee met een heel diepe ondergrond, maar langs de Hondsrug en de rug van Rolde was toch niet zo’n diepe vallei dat je er niet bij het zand kunt komen?

        • groninganus schreef:

          In Hoogkerk gaat het – meen ik me te herinneneren – om ‘speklagen’ klei, om en om en tot een behoorlijke diepte. Overigens hangt het er ook vanaf of bouwers de investering van het diepheien de moeite waard vinden.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.