Talmen met de doop in Nieuwolda

Ds. Johannes Siertsema (1724-1808), die praktisch de gehele tweede helft van de 18e en de eerste zes jaar van de 19e eeuw op de kansel van Nieuwolda stond, had een voor predikanten vrij uitzonderlijke gewoonte. Bij praktisch ieder kind dat door hem gedoopt werd, tekende Siertsema in het doopboek naast de gebruikelijke gegevens – de doopnaam van het kind, de namen van zijn ouders en de doopdatum – ook de geboortedatum van het gedoopte kind aan. Dankzij die zeldzaam uitvoerige notatie kan je zien, welke tijdsinterval er zat tussen de geboorte en de doop van een individueel kind en dus ook van kinderen in het algemeen.

Meestal wordt aangenomen dat ouders hun kinderen liefst zo snel mogelijk na de geboorte lieten dopen. Dat was omwille van hun zieleheil: als zo’n jong kind onverhoopt stierf, was het in elk geval opgenomen in de christenheid en bleef het helse lot der heidenen hem bespaard.

Omdat ik nieuwsgierig was of er misschien ontwikkeling in die interval zat, nam ik een steekproef van zes jaren uit de periode dat Siertsema als predikant in Nieuwolda stond, en bekeek hoeveel kinderen er in die jaren op de eerste, de tweede of de derde zondag na hun geboorte of nog later werden gedoopt. Vervolgens heb ik de absolute cijfers omgezet in percentages van het totale aantal gedoopte kinderen in een steekproefjaar, en die in bijgaande kruistabel gezet:

Jaar Totaal Zondag 1 Zondag 2 Zondag 3 Nog later
    Abs. Perc. Abs. Perc. Abs. Perc. Abs. Perc.
1755 26 26 100 %
1765 27 25 93 % 2 7 %
1775 28 23 82 % 3 11 % 2 7 %
1785 26 11 42 % 14 54 % 1 4 %
1795 28 10 36 % 12 43 % 6 21 %
1805 34 3 9 % 21 62 % 8 24 % 2 6 %

Uit de tabel blijkt, dat ouders langzamerhand gingen talmen met de doop van hun kinderen. In 1755 werden alle kinderen waarvan de geboortedag bekend was (26 van de 28), nog op de eerste zondag na hun geboorte gedoopt, maar de populariteit van die zondag nam daarna – toen Siertsema van alle doop kinderen de verjaardag noteerde – zienderogen af: in 1805 vond geen tiende van de dopen meer op die zondag plaats. Tegelijkertijd groeide het ‘marktaandeel’ van de tweede zondag tot bijna tweederde van het aantal dopen. Zelfs de derde zondag kwam vanaf 1775 in beeld en was in 1805 inmiddels goed voor een kwart van de dopen, terwijl het toen in enkele gevallen zelfs nog langer duurde voordat ouders hun kind lieten dopen.

Deze vertraging in het laten dopen van kinderen hangt ongetwijfeld samen met een mentale omslag. De zorg om het zieleheil van de kinderen nam bij hun ouders af ten gunste van de zorg om het lichamelijk welzijn van die kinderen. Ouders hielden hun baby’s liever eerst een week of wat thuis, voordat ze deze door weer en wind naar de dorpskerk brachten. Een geval als dat van Imke, de dochter van Tobias Uuntjes, wier vader haar nog op haar geboortedag (1 september 1765) liet dopen, zou op termijn een volstrekt curiosum worden. De Verlichting brak baan en had zelfs invloed op zo’n fundamentele aangelegenheid.


5 reacties on “Talmen met de doop in Nieuwolda”

  1. Wieneke schreef:

    Moesten de mensen voor het dopen betalen? Als dat zo is, kan het ook zo zijn dat ze eerst wat geld moesten sparen en dat er dan telkens wat anders tussenkwam. Ik roep maar wat, hoor.

    • groninganus schreef:

      Mensen hoefden niet voor de doop te betalen. Wel werd na afloop van de doopvader een vrijwillige bijdrage naar draagkracht in het doopbekken verwacht. Zie elders op dit weblog (op doopbekken).

  2. Harm schreef:

    Geweldig interessant die historische mini-statistische onderzoeken van jou. Legt zeer zeker bepaalde ontwikkelingen bloot.

  3. Rob Alberts schreef:

    Zo loop ik met mijn 61 levensjaren ook nog steeds ongedoopt rond …..

    Vriendelijke groet,


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.