Groningen in de ogen van Guicciardini

Soms blijft een naam hangen, om pas veel later weer op te duiken. Zo kwam de Florentijnse edelman Guicciardini in een van mijn eerstejaarscolleges ter sprake om diens beschrijving der Nederlanden uit 1567.  Dat boek werd in 1612 vertaald en die vertaling was in de zeventiende eeuw een bestseller in Groningen, zo bleek me decennia na dat eerstejaarscollege van prof. E.G. Waterbolk, toen ik bezig was met het doornemen van Stad-Groninger boedelinventarissen.

Dat Guicciardini’s werk zo goed verkocht in Groningen, was geen wonder, ontdekte ik vandaag. Er staat een vrij lange, vooral historische beschrijving van Groningen in het boek. Dit is wat de Italiaan aan de vooravond van de Nederlandse Opstand schreef over de Stad in zijn eigen tijd, dus aan de vooravond van de Nederlandse Opstand:

“De hooftstadt ende overhooft des Groeningherlandts is Groeninghen, ende gheeft den gantschen landt den naem, (…) Dese stadt (…) heeft veel vloedende ende staende wateren, midts het leyden van seer groote grachten eensdeels van natueren, ende eensdeels met handen der menschen gemaect. De stadt is groot ende schoon, met goede huysinghen. D’opper kercke is seer heerlijck, gewijdt ter eeren van Sint Marten, (…) in welcke kercke nu ter tijdt noch is een Orghele, ghemaeckt met de eyghen handt van Rodolphus Agricola (…). Het is een rijcke stadt van volck ende van goet, met een treffelijcke heerschappye binnen ende buyten. Oostwaerts ende Westwaerts heeft zy veel vruchtbare landouwen, ende groote menichte van dorpen. Noordtwaerts heeft zy bontghenootschap ende aenhanck met alle het landt dat lang ende breedt streckt tot de Zee toe: vol van goede dorpen met een vruchtbare landouwe tot weyde ende ende beestenvoeder, genoemt de Ommelanden, inhoudende Prelaten, Edelen ende Vereenichde, welcke al t’samen maecken het tweede lidt der Staten van Groeninghen, verstaende voor het eerste de eyghene stadt met de Wet. Men leeft hier gheschicktelijck ende borgherlijck, ghelijck in een vrye Republijcke: want dese stadt heeft seer groote privilegiën ende vrydommen van heuren Vorst: soo dat zy selve civilijck ende criminelijck rechtet nae heur weten ende landtrechten, sonder eenighe appellatie: ende de Koninck heeft daer alleenlijc eenen Stadthouder in civile saecken, maer in criminele doet zy nae heur maniere ende beliefte, ende mach gratie ende ghenade doen, ghelijck een vry Overheer. Oock en gheeft zy heuren Lantvorst niet meer dan twaelf duysent Karels gulden, bedraghende ses duysent kroonen s’jaers, in twee betalinghen.”

In het laatste derde deel van het citaat klinkt de verbazing van Guicciardini door. Als Italiaan was hij gewend aan een grote macht van de vorst, die Italiaanse steden kort hield. Maar Groningen mocht zich gedragen als een bijna vrije republiek! De Stad heeft eigen rechtspraak, zonder hoger beroep op de koning en diens centrale hof. En koning Philips krijgt zelfs niet meer dan 12.000 gulden per jaar uit Groningen… Verwonderlijk.

Ik denk dar de Groningers van 1612 en later het ook met enige verbazing gelezen zullen hebben. Misschien zelfs wel met een tikje weemoed. De belastingdruk was behoorlijk omhoog gegaan, in de laatste halve eeuw. En de heren genoten minder bewegingsvrijheid, ze konden maar beter goed luisteren in ‘Den Haag’. Alleen had de Stad zijn eigen rechtspraak nog, slechts dat was er overgebleven van die vrije republiek.

Advertenties

2 reacties on “Groningen in de ogen van Guicciardini”

  1. Martijn schreef:

    Had de 80-jarige oorlog iets te maken met het verhogen van de belastingen?

    • groninganus schreef:

      Jazeker. Het onderhouden van grote staande legers kostte ook toen al bakken met geld. Dat moest ergens vandaan komen.

      Vraag me af of het ook zichtbaar te maken is aan de hand van een particuliere boekhouding.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.