Verkeer in Hoogkerk veranderde sterk in een paar jaar tijd

J. Bulthuis, Tolhuis Hoogkerk, 1772 (uitsnede), Linksvoor het Hoendiep, rechtsvoor de trek- of rode weg en het bruggetje over het hier beginnende Kliefdiep, Daarachter het tolhuis met uithangbord en het tolhek. Linksachter de kerk van Hoogkerk in het westen. Collectie Groninger Archieven 1173-99-102.

Bij de bocht in de rode weg langs het Hoendiep stond het tolhuis van Hoogkerk en de boer Barteld Harms Staal pachtte die tol voor 820 gulden per jaar. Na zijn dood ging zijn weduwe Marieke Bierling daarmee door. Telkens kon ze aan haar verplichtingen voldoen en betaalde de tolpacht keurig op tijd aan de provincie, die van het geld de bepuinde trekweg langs het Hoendiep onderhield. Maar in 1802 en 1803 merkte Marieke dat de tolgelden die ze ontving aanmerkelijk terugliepen. Ze noemde tegen de heren van de provincie drie oorzaken voor die teleurstelling. Ten eerste werd de terugloop in haar inkomsten

veroorzaakt door de sterke en aanhoudende droogte, welke in die beide jaaren plaats gehad heeft, waardoor de trekpaden zeer weinig zijn gebruikt geworden

Het staat er niet bij, maar door die droogte gingen veel voetgangers aan de overkant van het Hoendiep lopen, waar de dijk in normale jaren veel minder goed begaanbaar was dan de trekweg.

Ten tweede was het zo, aldus Marieke

dat den zogenaamde Drentsche Laan, bevorens bijna geheel onbruikbaar, door het verbeteren en geheel in order brengen van dezelve tot eene bruikbaare weg is gemaakt en vandaar thans tot eene gewoone passagie naar zommige plaatzen in het Landschap Drenthe gelegen, welke voor dezen door Hoogkerk plaats had, wort gebruikt.

Marieke doelde hier op wat nu de Peizerweg heet, in de achttiende eeuw nog praktisch onbegaanbaar en min of meer doodlopend bij het Porrenhuis. Mensen die naar Noord-Drentse plaatsen als Roderwolde, Roden en Peizxe wilden, gingen daarom langs het Hoendiep en dus langs het tolhuis, en verder via Vierverlaten en de Roderwolderdijk. Sinds die Drentsche Laan opgeknapt was, verloor ze dus de klandizie van die mensen. Niet alleen als tolbetalers, maar ook als verteerders, want zowat in elk tolhuis kon je ook iets drinken.

Ten derde speelde het Marieke parten dat er noordelijk van Hoogkerk, waarschijnlijk op de plek van de vroegere Woldtil, een nieuwe brug over het Kliefdiep was gelegd,

welke voor het tegenwoordige de gewoone passage is, daar dezelve bevorens niet anders gebrukt wierde als door diegeene, welke aldaar zeer kundig was,

Voordat die nieuwe (klap)brug er kwam, gingen alle andere mensen nog langs het Hoendiep, waar ze Marieke tol betaalden. Nu was dat dus niet meer zo en maakten velen een omweg langs de Legeweg.

Om alle drie deze redenen wilde Marieke graag kwijtschelding van tolpacht. De heren verwezen haar wat vaag door naar de plek waar ze moest zijn en of ze die kwijtschelding kreeg, zal ik een andere keer eens nagaan. Intussen laat haar verzoekschrift echter goed zien, hoe grondig destijds in een paar jaar tijd de verkeersstromen in Hoogkerk en omgeving veranderden. Als oostwestroute kreeg de rode weg langs het Hoendiep concurrentie van de Legeweg en de Drentsche Laan, naar het zich laat aanzien zeer ten koste van de tolpachtster.


2 reacties on “Verkeer in Hoogkerk veranderde sterk in een paar jaar tijd”

  1. Harmiena Torenbeek schreef:

    Zou mooi zijn als je een foto had gemaakt van dezelfde kijkpunt, ter vergelijking.Komt nog wel denk ik….

    • Harm schreef:

      Inderdaad.Ben ik het mee eens. Een vergelijkingsfoto zou erg leuk zijn. Valt nu niet te plaatsen. Volgens mij zijn alle getekende panden inmiddels verdwenen. Zelfs de kerk lijkt er niet (meer) op.
      Overigens wederom erg interessant.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.