Brillejood

Naast de kleinste van de klas, was ik op de lagere school geruime tijd ook de enige met een bril. Pas in de zesde of hoogste klas verscheen er zo’n ding op de neus van enige andere leerlingen. Daarentegen droeg ik al een dergelijke gezichtsprothese vanaf mijn tweeëeneenhalfde, toen ik een tijdelijk succesvolle operatie onderging om mijn ene oog recht te zetten.

Op het schoolplein spraken sommige pestkoppen mij wel aan met het scheldwoord “schele”, zo mogelijk gecombineerd met “professor”. Dat laatste was dan nog als eerbetoon op te vatten, maar daarnaast was ‘brillejood’, eventueel ingeleid met ‘schele’ een manier om mij te bejegenen. Wat een brillejood was, wist ik niet – zoveel had je daar niet meer van, na de oorlog – maar het werd minachtend uitgesproken, en dat kwam aan. Zo’n beetje de laatste keer dat ik het mocht horen ben ik pestkop nummer 1, een klasgenoot die een paar koppen groter was dan ik, aangevlogen, kreeg hem onder, en heb ik hem links en rechts om zijn oren gestompt, totdat een onderwijzer me van hem aftrok.

Het gekke is, dat de term brillejood überhaupt nog bestond, begin jaren zestig op een schoolplein in Drenthe. Volgens een zuidelijk krantenbericht uit 1937 was het scheldwoord namelijk toen al “uit den tijd geraakt”:

lemand, die een bril draagt, behoeft niet bang meer te zijn daarom dat hatelijke brillenjood naar zijn hoofd te krijgen.

‘Brillejood’ was oorspronkelijk, in de negentiende eeuw, een populaire beroepsaanduiding voor rondtrekkende, joodse brillenverkopers, waarvan je er ook in Groningerland een stuk of wat had. De minachting kwam natuurlijk niet van het zegenrijke werk dat deze handelsreizigers voor ons gezichtsvermogen deden, maar werd opgewekt door het zwerven en daarmee de lage status en het vreemd zijn van deze kooplui, om over het wijdverspreide antisemitisme maar te zwijgen.

Kennelijk was die cocktail van afkeer toch wat langer blijven hangen in Drenthe, ook al waren er geen joden meer.


11 reacties on “Brillejood”

  1. Eind jaren zeventig op een Overijssels schoolplein ook nog in gebruik. Professor hoorde ik een jaar of tien geleden zelfs nog.

  2. Harmiena Torenbeek schreef:

    Kinderen mogen graag pesten. Speciaal als je nog erg jong bent wordt iedereen die ook maar een haartje anders is dan de norm , op dat verschil aangekeken. Ik weet het nog als de dag van gisteren 1950 de eerste dag in school na verhuisd te zijn van Groningen naar Paterswolde ( Drenthe!) en we spraken ‘anders’. Je beschrijving van zo’n boosdoener driftig aanvliegen en om de oren stompen, doet me denken aan Ralphie in de Kerstfilm ‘A Christmas Story’. daar zie ik jou 🙂 inclusief de brilleglazen. Maar ook toch wel een lief joch. Merry Christmas !

  3. Wieneke schreef:

    Goed dat je er toen eens flink op gemept hebt! Pesters zijn altijd grote lafaards! Het elkaar lastig vallen met pesterijen is van alle tijden kennelijk. Nu zie je toch nooit meer kinderen met hazelippen, konijnentanden, flaporen en wijnvlekken. Je zou denken dat het een beetje uit de tijd is om mensen met hun uiterlijk te pesten. Zelfs pubers met ontzettende acné zoals je vroeger vaak zag, zie ik nooit meer nu ik erover nadenk. Te dikke kinderen zie ik helaas nog wel.

  4. lottifuehrscheim schreef:

    Ik heb het rond 1965 in de vorm “brillejeude” naar mijn hoofd gehad door een jongen uit de buurt in Groningen. Ik was net oud genoeg om te weten dat jood als scheldwoord nogal erg verkeerd was.

  5. bert visser schreef:

    Nu kan het dus absoluut niet meer maar in de jaren ’50 kwam bij ons met enige regelmaat een ‘voddejeude’ door de straat. In ruil voor wol of katoen kreeg je een of ander prul dingetje. Ook werden we in die tijd bang gemaakt voor de ‘boezejeude’. Als je als kind iets fout deed kon je worden meegenomen door de ‘boezejeude’. Waar naartoe? Geen idee. Bij Zwarte Piet was wel duidelijk waar naartoe; je ging mee naar Spanje.

  6. Remco Van Straten schreef:

    In Ulrum, eind Jaren ’70, begin ’80 werd ik ook nog vrolijk voor brillejood uitgemaakt… Inventief zijn de pestkoppen niet. Heb er ook nog wel eens op los gemept, maar werd daar dan vervolgens door het lerarenvolk op aangerekend, want “schelden doet geen pijn”.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.