Geloof, hoop en liefde in Loppersum

De derde kerk die ik op Open Monumentendag bezocht, was die van Loppersum. Daar staat de fantastische grafzerk uit 1576 van Maria van Selbach, weduwe van de lokale borgbewoner Roelof van Munster. Zij was de dochter van een drost van Drenthe, wat enige kapitaalkracht doet vermoeden. In elk geval moet die steen een klein vermogen hebben gekost.
1-dsc03545
Oorspronkelijk was het een platte deksteen, maar hij is rechtop tegen een muur gezet. Een centrale voorstelling met zinnebeeldige vrouwenfiguren wordt omgeven door veertien familiewapens, waarvan de meeste totaal afgesleten zijn:
2-dsc03538
Onder de centrale voorstelling vinden we Maria’s naambordje:
3-dsc03540
Die centrale voorstelling is er een van geloof, hoop en liefde en hierop zijn de ietwat naïef ogende, klassiek aangeklede figuren ook wel behoorlijk afgesleten, maar niet tot in het onherkenbare. Rechts het geloof.:
4-dsc03551
In het midden de liefde, die uiteraard boven alles uitsteekt:
5-dsc03546
En links de hoop, opmerkelijk genoeg met een omgekeerd anker, waarvan ik vermoed dat er betekenis aan moet worden gehecht, al weet ik niet welke:
6-dsc03552
Doet het omgekeerde anker denken aan het wapen van Texel, een nog wel zichtbaar helmteken van een der families in Maria’s voorgeslacht laat zich associëren met de bandana-dragende morenkoppen in de vlaggen van Corsica en Sardinië. Betreft het misschien een Afrikaan of een slaaf? Voor koloniale connecties lijkt het wat vroeg, maar wie weet liep er een lijntje naar de koning van Hispanje, in wiens rijk de zon niet onder ging.
7-dsc03547


Een kerk tjokvol kunstschatten: die van Stedum

Gister eindelijk eens kunnen rondkijken in de kerk van Stedum, met die van Midwolde, Pieterburen en Zandeweer behorend tot de mooiste dorpskerken van Groningerland. Niet toevallig waren dit ook alle vier kerken van gemeenten waar jonkers het in de zeventiende en achttiende eeuw helemaal alleen voor het zeggen hadden.  Ze maakten hun kerken volledig dienstbaar aan hun representatie.

De forse toren die oorspronkelijk los van de kerk stond:

dsc03390
In de kerk vallen meteen de rouwborden van de jonkersfamilie Clant op. Deze is voor Elisabeth Clant, wed. Lewe van Kantens::
dsc03402
Ze had een Mepsche in haar kwartieren:
dsc03404
Magnifiek paneel met houtsnijwerk van Jan de Rijk (ca. 1700) op de orgelbeun:
dsc03415
Links een wat vermoeid ogende wildeman of Hercules met knots:
dsc03418
Rechts een Nederlandse of vrijheidsmaagd met speer:
dsc03420
Wapen Gockinga – adelaar spant voetboog en moet nog uitkijken dat hij zichzelf de pijl niet door de kop jaagt:
dsc03423
Op de gewelven schilderingen uit de vijftiende eeuw. De symbolen voor de vier evangelisten:
dsc03432
Heraut met klaroen. Doordat de schilder het geluid zichtbaar heeft willen maken lijkt de mond van het instrument wel wat op een douchekop:
dsc03434
Een collega van hem heeft een soort van proto-trombone:
dsc03436
Links draak, rechts engel met harp:
dsc03439
Hert, vluchtend voor de jagers:
dsc03442
Zeemeermin, die je eerder in Uithuizermeeden zou verwachten:
dsc03444
Engel met een voor mij onbekend blaasinstrument:
dsc03446
Griffioen kreeg hier een hanekop:
dsc03448
Kaïn en Abel vechten het uit:
dsc03453
Een sip kijkende bisschop:
dsc03455
Adam en Eva tijdens de zondeval. Vraag me dan altijd af waarom in het paradijs de schaamte bedekt moest worden:
dsc03460
Grappig haantje:
dsc03461-was-514
Samson en de leeuw:
dsc03467
Doedelzakspeler doet aan schoenmode mee:
dsc03469
Het lachen zal dit zwijn wel gauw vergaan:
dsc03471
Zwaardvechter heeft draak bij de neus:
dsc03472
Op het koor het door Rombout Verhulst gemaakte grafmonument (1672) voor Adriaan Clant, een van de Nederlandse onderhandelaars bij de Vrede van Münster (1648):
dsc03498-was-523
Hij ligt erbij of hij zo kan opstaan:
dsc03499-was-510
Gevleugelde draak als schildhouder:
dsc03502-was-6
Engeltje met toorts en doodskop:
dsc03502
Bij de uitgang dit vaandel van een lokaal legertje uit 1788, het jaar van een nu totaal vergeten  vergeten oranjeterreur:
dsc03525


Amsterdamse school in Onderdendam

De gereformeerde kerk aan het Boterdiep in Onderdendam heeft een markant torentje, waarop dat kruis vast een veel latere toevoeging vormt::

dsc03332
De deuren stonden uitnodigend, om niet te zeggen wagenwijd open:
dsc03333
Glas in lood:
dsc03339
Bankjes in het licht 1:
dsc03340
Bankjes in het licht 2:
dsc03342
Redelijk druk hier vanwege Open Monumentendag:
dsc03343
Achterin was op een verdieping voor de gelegenheid een stijlkamer met Amsterdamse schoolmeubels ingericht:
dsc03348
Zithoek met theekast en klok:
dsc03350
Eetkamer:
dsc03354
De samenstellers van de expositie waren niet helemaal consequent geweest – bij het art décotheelichtje zagen we bijvoorbeeld Jugenstil-aardewerk:
dsc03362
Maar dat is gekniesoor. Ongetwijfeld hebben vrijwilligers hier veel werk in gestoken. Er stond prachtig spul, zoals deze linnen?kast:
dsc03363
Weer afgedaald zijnde in het schip van de kerk nog even het orgel aanschouwd:
dsc03373


Het glas in lood van de Groninger sjoel

Was onlangs in de Groninger synagoge. Fenomenale glas in loodpartijen heb je daar:

DSC01513

DSC01517

DSC01520

DSC01537

DSC01548

DSC01553

DSC01559

DSC01578


Vroege voorbeelden van gemengde sport

Op zoek naar een bepaald plaatje kwam ik de fraaie sluitzegels van Kahrel’s Thee weer tegen. Het betreft een ongeveer honderd jaar oude serie van sporten. Dat zijn niet louter competitieve – er zitten ook sporten tussen die paarsgewijs door man en vrouw worden beoefend zonder vooropgezet doel om de beste of de snelste te willen zijn.

Wielrijden:
027 - fietsen
Scheuvelen:
027 - schaatsen
Teunissen, zoals mijn overgrootvader het noemde:
027 - tennis
En visken. Kerel kijkt niet naar dobber en vangt niets. Hoewel?:
027 - vissen


‘Boer tussen kunst & koren’

scan_0100 (2)

Vandaag op de kop af 54 jaar geleden, stond Albert Waalkens op de cover van de Katholieke Illustratie.

Binnenin het blad, later opgegaan in de Nieuwe Revue, vind je een uitgebreid beeldverslag. De boer uit Finsterwolde dankte de ongewone belangstelling aan het feit dat hij “doelbewust nieuwe wegen heeft ingeslagen”. In en om zijn boerderij zag men namelijk een grote collectie abstracte kunst. Zelfs aan zijn verschijnling kon je het merken:

“De heer Waalkens laat tot in zijn uiterijk zien, dat hij de moderne kunst is toegedaan. Hij ziet er uit als een schilder, compleet met kortgeknipte baard, golfbroek, kleurig hemd en sportjasje. Niets aan hem verraadt de boer, zoals men gewend is zich die voor te stellen.”

Vooral de kunstenaar Siep van den Berg was ruim met zijn werk in Finsterwolde vertegenwoordigd. Waalkens leerde hem als leerling op de Middelbare Landbouw School in Groningen kennen en ze raakten bevriend: Van den Berg was degene die de toch al bestaande kunstliefde van Waalkens aanwakkerde en omboog naar het moderne. En ook was Van den Berg er de oorzaak van, dat Waalkens een kunstgalerie begon.

Dat kwam zo. Waalkens zou voor zijn oude vriend een tentoonstelling organiseren in het pas opgeknapte gemeentehuis van Finsterwolde, maar mocht daar nog geen spijker in de muur slaan. Reden om de expo te verplaatsen naar Waalkens’ ongebruikte koestal, die voor dit doel helemaal verbouwd werd . Aanvankelijk zou het een eenmalige aangelegenheid zijn, maar een Amsterdamse galeriehouder kreeg er lucht van en die wist Waalkens over te halen er een permanente zaak van te maken.

Bij de opening was de opkomst zo groot, dat voor het eerst in het bestaan van Finsterwolde er het verkeer geregeld moest worden. Omdat de zaak vlakbij de destijds nogal veel gepromote Groene Kunstweg lag, kwamen er ook geregeld Duitsers en Scandinaviërs langs. “Er zijn zelfs mensen die er een fikse reis uit Leeuwarden voor over hebben”, aldus de Katholieke Illustratie, die daarmee vast een grapje van Waalkens overnam.

Dit exemplaar van de Katholieke Illustratie kreeg ik onder ogen dankzij filmer Buddy Hermans. Hij maakt momenteel een documentaire over Albert Waalkens met de werktitel ‘Boer tussen Kunst en Koren’. In april volgend jaar gaat de film in première in de Klinker in Winschoten. Dan is het tien jaar geleden dat Waalkens overleed.


De kerk van de Friese kampvechters. En een hijgend hert

De toegangsdeur is zo te zien wel eens tegenaan getrapt:
DSC00095
Eerst maar eens een rondje eromheen – de kerk van Westerwijtwerd oogt dan nog vrij gewoon:
DSC00098
Aan de achterkant zat ooit een halfronde koorafsluiting, een romaanse absis als in Oldenzijl, maar die is in de negentiende eeuw vervangen door een rechte muur:
DSC00099
Bij het koor dit Jugendstil-grafmonument voor onbekende personen:
DSC00100

Magisch momentje: terwijl ik het schip binnenkwam, fladderde een vlinder voor me uit in een streep zonlicht voorbij de orgelbeun. Helaas wilde het beestje niet in dat zonlicht blijven fladderen of anderszins poseren. Hij kon ook hoog komen gezien de gewelven – baksteengotiek in diverse metselverbanden:
DSC00108
Was helemaal vergeten dat hier de befaamde muurschildering uit het begin van de veertiende eeuw te zien is van de twee Friese kampvechters, verbeeldende de strijd tussen Goed en Kwaad. Let speciaal ook even op hun kapsel, dat tegenwoordig  weer in de mode is bij vooral voetballers en voetbalsupporters
DSC00112
Welke nou Het Goede vertegenwoordigt?  Rechts de zwaardvechter met zijn ronde schild:
DSC00114
En links een krijger met ‘kletsie’ of lans. Zo’n kletsie zou ook heel multifunctioneel gebruikt kunnen worden als polsstok, maar daarvoor lijkt me dit exemplaar toch wat te kort. Maar misschien heeft de restaurator een stuk niet terug kunnen vinden? Hoe de aanhangsels van ’s mans schild werken, is me ook een raadsel: DSC00115
Nont, of een Friese vechthond:
DSC00117
Op het koor onder meer het graf van Anna Cnol, die in 1646 overleed. Als wapen voerde ze een edelhert dat uit een bos tevoorschijn springt (naar Psalm 42?):
DSC00130
Simpel ‘gefiguurzaagd’ koorhek, dat misschien een gesneden empire-exemplaar verving:
DSC00143
Dubbele vergrendeling bij de toren:
DSC00152