De marteldood der Groninger katten

Hendrick van Beaumont, Jongen met kat, 1696. Collectie Rijksmuseum.

“Dokter Braun, die in 1670 professor te Groningen was, beschrijft ons de volgende ceremonie die in 1635, op St. Jans dag, op de markt te Groningen plaats had. Een aantal katten, zwarte en witte, waren sinds dagen heinde en verre opgevangen. Op St. Jansdag hing aan een wip boven een groot vuur een houten kooi vol katten. De kooi werd in en uit het vuur gewipt, zoolang tot al de katten den marteldood ondergaan hadden. Dan dansten de schooljongens onder het aanheffen van geestelijke liederen om en door het vuur. De regeering en vooral de geestelijkheid, woonden dit zuiveringsproces voor heksen en tooverkollen in devotie bij.”

Bron: H. Zeeman, ‘De kat in hare natuurlijke ontwikkleing, zedelijk leven en geschiedenis’, in Androcles, maandschrift aan de belangen der dieren gewijd XIV (1882) pag. 17-28, bepaaldelijk 22.

Commentaar: Sint Jansdag (24 juni), ook wel Midzomer, werd gevierd met grote vuren. Of dat ook in Groningen gebeurde is onzeker, maar in de Martinikerk, de parochiekerk, bewaarde men als relikwie ooit een arm van Johannes de Doper – reden waarom de flankerende straat ook Sint Jansstraat heet – en je zou dus zeggen dat dit feest hier ook bekend geweest moet zijn, tenminste voordat de Reformatie hier in 1594 haar beslag kreeg, maar mogelijk ook nog in de decennia erna.

Maar werden er op Sint Jansdag 1635 ook werkelijk katten op de Grote Markt in Groningen verbrand? Er is maar één getuigenis, namelijk het bovenstaande, en dat moeten we vooralsnog met een korrel zout nemen. Ten eerste vestigde Johannes Braun (1631-1708), ook wel Braunius geheten, zich pas in 1679 (en niet in 1670) als hoogleraar te Groningen. Hoe dan ook zit er 44 jaar tussen het tweedehands getuigenis en de (vermeende) marteldood der katten.

Braunius was bovendien niet onomstreden. Als cartesiaan (aanhanger van Descartes) kwam hij op voor meer religieuze verdraagzaamheid en verschillende malen hebben orthodoxe tegenstanders geprobeerd hem pootje te lichten. Uiteindelijk leidde dat ertoe dat de curatoren van de Groninger academie (regenten van Stad en Lande) een orthodoxe tegenstander boven hem plaatsten. Braunius had dus een appeltje te schillen met politieke bestuurders en vooral de geestelijkheid, en kan dit oude verhaal uit wrok hebben opgedist. Overigens is helaas onbekend in welk geschrift Braunius dat deed. Hij heeft er nogal wat op zijn naam staan, dus het vergt vrij wat zoekwerk met ongewisse uitkomst, om dat te achterhalen.

Advertenties

5 reacties on “De marteldood der Groninger katten”

  1. Wieneke schreef:

    Een beetje slimme kat liet zich toen ook niet vangen, hoor 🙂

  2. Reina schreef:

    Er is iets met bijgeloof en katten, dat wist ik als kind al, maar dat vroede kerkvaderen aan zo’n marteling met devoot gemoed deelnamen ter wering van heksen en tooverkollen zegt volgens mij heel wat over hun nog steeds sterke bijgeloof. Een zwarte kat moest je niet over je pad lopen, immers, in onverlichte straten zag je dat beestje niet – er over struikelen zou je niet, de kat was toch sneller – maar je kon er wel van schrikken en witte katten zijn vaak doof en een dove kat hoort geen muizen en ratten ritselen en kan dus alleen op zicht en geur en niet op gehoor jagen, je had dus met een zwarte of witte kat een ahum.. kat in de zak gekocht. Schandalige dierenmishandeling was dat wel op Sint Jansdag, walgelijk. Andere tijden, andere zeden, blij dat ik nu leef, al gaat er nu ook van alles mis. Maar als dokter Braun dit verhaaltje gelogen heeft, dan “loog hij in commissie” zoals ze dat in ons buurtje zeiden of ook wel “ik heb dit van heuren zeggen, heur” m.a.w. als ik lieg, dan lieg ik in commissie (dan hebben anderen tegen mij leugens verteld en ben ik dus niet de enige, ik ben dan onderdeel van een commissie). Reina

  3. Lijkt me echt over Parijs te gaan. Misschien rommelt meneer Zeeman met zijn bronnen.


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s