Station Hoogkerk-Vierverlaten

Van 1866 tot 1951 stopten de passagierstreinen op de lijn Groningen-Leeuwarden nog bij een Station (Hoogkerk-)Vierverlaten, dat zich bevond aan de noordwestkant van de huidige spoorwegovergang bij het Hoendiep, ten westen van de suikerfabriek. In 1902 verrees hier een stationsgebouw. Na de opheffing van de publieksfunctie stonden de opstallen nog een paar decennia het goederenvervoer ten dienste. Medio jaren 80 werden ze gesloopt.

Volgens Stationsweb lag de halte “nogal afgelegen, wat niet gunstig zal zijn geweest voor de reizigersaantallen”. Iemand die daarop reageerde, schreef dat er er nogal wat arbeiders van de suikerfabriek uit- en instapten: “In de bietencampagne gaf dat vaak volle treinen”. Zelf denk ik dat het station nadrukkelijk ook een streekfunctie had, bijv. voor boeren uit Noordwest-Drenthe en oostelijk Westerkwartier die naar de Leeuwarder veemarkt wilden. Die was groter dan de Groningse veemarkt, en trok veel bezoek uit het Westerkwartier.

Vandaag vond ik in het archief van de voormalige gemeente gemeente Hoogkerk een plattegrondje in blauwdruk uit 1913 van het terrein en de opstallen van dit station. Daarvan heb ik de kleuren omgedraaid, terwijl ik het contrast wat aandikte en de contouren van het halte- of stationsgebouw rood maakte:

RHC Groninger Archieven 1748-3945.

De toegangsweg en het voorplein lagen aan de noordkant. Die toegangsweg liep vanaf de provinciale grindweg langs het Hoendiep. Aan die toegangsweg stonden enige dienstwoningen voor het personeel. Ten zuiden van de dienstwoningen en het belendende haltegebouw lagen de twee perrons: een lang perron aan de noordkant van de twee doorgaande spoorlijnen, een kort perron tussen deze beide lijnen in. Aan de zuidkant van het emplacement bleek er zelfs nog een doodlopend spoor voor het laden en lossen van goederenwagons te liggen, met een flankerende Losweg. Ten westen van het stationsgebouw bevonden zich nog een goederenloods en een kolenloods.

RHC Groninger Archieven 1986-23519.

Volgens Stationsweb was het stationsgebouw een “klein gebouw met uitsluitend dienstruimten”. Dat van die dienstruimten zal dan na 1951 het geval zijn geweest, want een prentbriefkaart van ongeveer 1910 laat zien dat er vier uithangbordjes aan de perronkant hangen, die als functies aangeven:

  • Privaten, waterplaats
  • Wachtkamer 1ste klasse
  • Doorgang (naar het voorplein)
  • Wachtkamer 2de klasse

Dat die wachtkamers waarschijnlijk ook een horecafunctie hadden, blijkt uit de talrijke emaillebordjes op de muren tussen de deuren en ramen. Achteraan zie je het uitbouwtje, dat ook op de plattegrond zichtbaar is. Op het perron staan spoorwegmannen, ik denk met familie. De loc voert het nummer 1071. Of het is oostenwind, of hij duwt de trein richting Groningen. Rechtsachter bevindt zich de spoorwegovergang, die door de trein wordt geblokkeerd. Het tussenperron lijkt lager en is geplaveid met steenslag, mogelijk had dat geen publieke functie. Uiterst rechts is het spoortje voor het laden en lossen zichtbaar.

RHC Groninger Archieven 1986-23521.

Iets ouder lijkt een foto die van de andere kant af genomen is, en waarop bijna louter personeel poseert. Hierop zie we weer dezelfde bordjes als op de vorige foto. De uitbouw komt hier mooier in beeld, de twee schoorstenen zullen de wachtkamers voor wat betreft de verwarming rookvrij hebben gehouden. De goederenloods staat er al wel en de kolenloods nog niet.

Kortom, het haltegebouw had wel degelijk een publieksfunctie met die twee wachtkamers. De samensteller van Stationsweb heeft niet goed naar de door hem geplaatste foto’s gekeken.

Hoewel er dus waarschijnlijk warme en koude dranken in die wachtkamers werden geserveerd, was er apart ook nog een stationskoffiehuis.

RHC Groninger Archieven 1986-23520.

Waar dit zich bevond is onbekend. Aan de richtingaanwijzer en de achtergrond te zien, stond het echter bij de bocht van de provinciale weg langs het Hoendiep ten zuiden van de spoorwegovergang, dus vanaf het station gezien aan de overkant van het spoor. Het café, de winkel en de stalling werden getuige het uithangbord geëxploiteerd door een H. Boerma. Voor het huis staat een soort van jachtwagentje – het zou me niet verbazen als Boerma die bij wijze van taxi verhuurde, niet zozeer aan de arbeiders van de suikerfabriek, als wel aan de veeboeren uit de wijde omtrek.

Advertenties

10 reacties on “Station Hoogkerk-Vierverlaten”

  1. Luc schreef:

    De richtingaanwijzer op de laatste foto,is in feite
    een gele paal met een arm waarop het woord
    strijken staat.Een aanwijzing voor de schipper om
    het zeil te strijken bij nadering van b.v. een brug.
    Dus dat koffiehuis stond aan het kanaal.

    • groninganus schreef:

      Ik heb deze mogelijkheid overwogen. Maar: ik zie in de vergroting van de foto zeker geen ‘strijk’ staan op de dwarslat met hand. Bovendien suggereert de aanwezigheid van het wagentje dat de Stationswachtkamer aan de weg staat. Dat kan alleen de provinciale grindweg zijn. Als die weg ertussen zit, heeft een strijkpaal als strijkpaal weinig zin, dan zou je als schipper naar de overkant van de weg moeten kijken. Een strijkpaal als strijkpaal hoort op de diepswal te staan. Mijn conclusie was dat de strijkpaal als richtingaanwijzer werd (her)gebruikt. (En die richting lijkt me Roderwolde, ergo de brug van Vierverlaten).

      Maar ik sta open voor een redenering die pleit voor een andere lokatie.

      • Luc schreef:

        Deze foto komt ook voor in de beeldbank Groningen
        met als tekst: Met bord met strijksein voor schippers.
        Ik denk dat het woord strijk op de andere kant van de
        arm staat,en de foto genomen is van een brug,ook
        al omdat op het volgend bord “Langzaam”staat als
        waarschuwing om niet direkt vol door te varen.Het
        pad voor het koffiehuis lijkt mij ook meer een jaagpad
        te zijn.Ik ken de situatie daar niet,maar het zou een
        mogelijkheid kunnen zijn.
        Luc.

      • Karlien ter Haar schreef:

        Op beeldbankgroningen.nl (zoek op ‘vierverlaten rolpaal’) is een mooie foto van ca. 1915 te vinden van een rolpaal met twee scheepsjagers. Daarop is ook een stuk van het stationskoffiehuis te zien, dat is te herkennen aan de fraaie veranda die na 1908 is gebouwd. Zie ook De veranda van het Stationskoffiehuis te Vierverlaten hier op Groninganus. (Op de bovenstaande foto van het koffiehuis uit ca.1907 is de veranda nog niet gebouwd. Het lijkt erop dat het koffiehuis in eerste instantie grote luifels had die in de zomer bij mooi weer werden uitgeklapt.) Het stationskoffiehuis stond in de bocht van het Hoendiep langs de grindweg en is later afgebroken vanwege de aanpassing van deze bocht. Op de foto met de rolpaal is ook de strijkpaal te zien, als je goed kijkt. Daarmee werden schippers mogelijk gewaarschuwd dat ze hun zeilen moesten strijken omdat ze de spoorbrug van Vierverlaten, of in elk geval een scherpe bocht, naderden. Het was misschien ook een waarschuwing voor de scheepsjagers om het paard niet te hard te laten lopen. Dichterbij zie je trouwens een wit bordje op een paal waar waarschijnlijk nog steeds ‘Langzaam’ op staat, net als in 1907.

  2. Rob Alberts schreef:

    Nostalgische groet,

  3. Frans van Woerkom schreef:

    Op de foto 1986-23519 is te zien dat dat zijspoor aan de zuidkant bedoeld was voor een goederenwagen. Op de plattegrond staat ook Losweg.

  4. Kijk hier maar even: https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=39&miaet=1&micode=959&minr=976059&miview=inv2 en verder is er bij het HUA nog wel wat meer te vinden.
    Aanvullend: station Vierverlaten heette per 1 oktober 1909 Hoogkerk Vierverlaten (beschikking minister van Waterstaat van 16 juli 1909, nr. 238, Afd. Spoorwegen)


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s