Spriknust, Vreet Op, Leegschuddel, Volhaand

Heel bevredigend, zoiets. Op het zeer fraaie kaartje dat Theodorus Beckeringh in 1759 tekende van het kerspel Zeerijp, staan zowaar allerlei boerderijnamen, waaronder de Lege Schottel en de Volle Handt.

Lang geleden, in het pre-internettijdperk hield ik me eens bezig met de kasteleinsfamilie Volhandt, uitbaters van herberg het Oldambtster Wapen aan het Winschoterdiep bij Groningen. Naar enkele genealogen me verzekerden kwam die familie uit de buurt van Loppersum, om precies te zijn van de heerd die de Volle Hand heette.

“Deze boerderij vormde een stel met de Lege Schuddel en er zit een verhaal bij over een bedelaar: bij de Lege Schuddel ontving die niets, terwijl hij bij Volle Hand zijn handen volgestopt kreeg.”

Nu ik echter even digitaal ga zoeken, blijkt het verhaal uitgebreider. Ten eerste zat er volgens Van der Aa (1846) tussen de Lege Schotel en de Volle Hand nog een boerderij: de Vretop (of, met aangepaste spelling: de Vreet-Op). Via het Groninger Woordenboek van Ter Laan, kom ik vervolgens terecht bij de ‘Schooiersraais‘, een volksverhaal dat mevrouw Huizenga-Onnekes in de jaren 20 noteerde en dat ook te vinden is in een bundel van Ter Laan. Voor wie het Gronings achter de links niet kan lezen – dat verhaal gaat ongeveer zo:

In de ouwe tijd kwamen er drie bedelaars vanaf Loppersum lopen. Ze bereikten eerst een boerderijtje dat niet veel voorstelde: “zoo’n spriknust”. Daar wilden ze hun hand niet bij ophouden, die mensen waren veel te arm. Dus liepen ze dat huis voorbij. Bij de tweede boerderij gingen ze wel aan, maar daar kregen ze niets, omdat de mensen daar alles al hadden opgegeten: “de schuddel was leeg”. Ook bij de derde plaats was alles al op. Pas bij de vierde boerderij konden ze aanschuiven en zich zat eten, want de schotel was er nog vol. Het gevolg:

“Van dij tied òf hebben dij vaaier ploatsen heur noam droagen, dij ze ja nou ook nòg hebben: ’t Spriknust, Leegschuddel, Vreet op, Volhaand.”

Als de bedelaars van Loppersum kwamen, dan was de dichtstbijzijnde boerderij inderdaad ’t Sprikkenust, bovenaan het kaartfragment. Tussen die armetierige boerderij en de Lege Schottel, heeft Beckeringh een boerderij niet benoemd, terwijl er volgens hem tussen de Lege Schottel en de Volle Handt geen boerderij stond. Zou het niet zo zijn dat die onbenoemde boerderij de Vreet Op heette? En dat daarmee de volgorde een ietwat andere was?

Hoe dan ook lijkt het vreemd dat namen die bedelaars aan boerderijen gaven, overgenomen werden door andere mensen en daarmee minstens anderhalve eeuw lang konden beklijven. Maar in de volksmond waren het natuurlijk spotnamen, geen officiële. Volgens de Bijdragen tot de kennis van de gemeente Loppersum (Uithuizen 1960) van Muntinga en Brongers heette de Leege Schuttel eigenlijk de ‘Jonge Sikkensheerd’, terwijl de Volle Hand oorspronkelijk getooid was met de naam ‘Godekensheerd’. De laatste was provinciaal bezit – misschien dat daar de toegedichte vrijgevigheid vandaan kwam?

Overigens zagen deze boerderijen er niet bepaald jofel uit, de laatste keer dat ik ze passeerde. Ik meen dat er al een paar zijn gesloopt. Dit is hartje aardbevingsgebied.

Advertenties

6 reacties on “Spriknust, Vreet Op, Leegschuddel, Volhaand”

  1. Curieus dat die meneer Beckeringh de boel op zijn kop heeft getekend, qua windrichting. Ik vind dat alleen maar erg onhandig, want misleidend/verwarrend als je het windrichtingsymbool over het hoofd ziet en niet in de regio bekend bent, Kennelijk had dat toch enig praktisch nut?

    Die bij hem onbenoemde hoeve is inderdaad de Vreetop, eigenlijke naam Oezingaweer. Er zijn er inderdaad een paar afgebroken, zijnde Spriknust en Stork. Ik heb dit buurtje ooit eens op een rijtje gezet met alle curiositeiten, ook qua adressering (zoals een straatnaam met straatnaambordje Lange Vensterweg, waaraan dan de panden Zeerijperweg 7 en 11 blijken te liggen…): https://www.plaatsengids.nl/stork Op de Kuijperkaart worden ze overigens wél alle 4 vermeld (en ook in de qua windrichting goede positie).

  2. Rob Alberts schreef:

    Ik ben gek op deze oude overleveringen.

    Dat de aardbevingen maar snel zullen stoppen.

    Nostalgische groet,

  3. Jos schreef:

    Dit soort cadeautjes is smullen!

  4. Harmien Torenbeek schreef:

    Afgezien van het interessante artikel over curieuze plaats – en straatnamen, vind ik het ‘fraaie kaartje’ haast nog beter. Dhr.Beckering heeft zoveel vrijheden begaan met zijn artistieke cartografie, dat het bijkans duizeligheid veroorzaakt. Het kompas op een kaart geeft al eeuwen aan dat het wijst naar de magnetische noord pool, alleen bij meteo-relatie tot windrichting aangever. ( waarbij de pool niet van doelpunt verandert.) We weten allen dat dat Loppersum ZZW ligt van Zeerijp, en de wegen daar niet ‘horizontaal’ op de kaart voorkomen. Kortgezegd, een kaartlezer’s nachtmerrie.

  5. Reina schreef:

    Bijnamen, ik weet bijna niet beter, kom dan ook van een bijnamendorp, soms wist je de officiële achternaam niet, maar de bijnaam zoveel te beter. Soms ook ging een bijnaam zo lang mee, van bijv, half 18e eeuw naar ver in de 20e eeuw, dat mensen nog steeds beter bij die bijnaam bekend zijn dan bij hun eigenlijke naam, al weten ze zelf het verband niet meer. Sprikkenust zal aangelegd zijn op een drassig terrein en ter voorkoming van verzakking op een zgn, sprikkenstuk gebouwd zijn als fundering, Natuurlijk kreeg zo’n mat van sprikken (dunne twijgen, gesprokkeld of uit het zgn. nutsbosje) in de volksmond de naam van nust. Of dat boerderijtje la temidden van heel wat gebruiksbos van overwegend twijgjeshout.Las pas nog een artikel over Schotland, waar de wandelpaden worden versterkt door een laag van schapenvachten eronder, van ruwe niet ontvette en niet te spinnen schapenvachten, tijdperk: 2010! De andere bijnamen spreken voor zich zelf en het was toch menslievend van die bedelaars, dat ze het Sprikkennust ongemoeid lieten, omdat de mensen daar vast zelf het eten meer dan nodig hadden. Vergelijk maar met “Kostverloren”, daar werd je ook niet rijk. “Vreet op” lijkt me de boerderij van een Grunneger boer, die alleen aan zich zelf denkt (Goa van mien laand oaf) maar met een vrouw die gauw/gauw wel wat over heeft voor bedelaars “Vreet op, voor de boer weer thuis is) en dan staand bij de geutstaindeur.(keukendeur) Reina


Mijn gedachten hierbij zijn:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.