Naar Delfzijl via Loppersum en Leermens

Lekker tegen de wind in, bij Ten Boer merkte je al dat de zee dichterbij kwam.

Eerst langs het Eemskanaal – “Onze vakantie was niet, wat we ons ervan voorgesteld hadden”:
2015-07-03 004
Veld met ikweetnietwatvoorzaad bij Garmerwolde (koolzaad is het in elk geval niet):
2015-07-03 022
Garmerwolde – hangout van de lokale hengelsportvereniging:
2015-07-03 028
Eveneens aldaar – boerderij met vijf driehoekjes (voorhuis en arkeneel zijn gemiste kansen):
2015-07-03 031
Een puttertje op het steenslagpad. Hij vloog net als een kwikstaart steeds voor me uit, om te landen, weer een eindje verder te vliegen enz. Bleek helaas tamelijk  ongedurig als model:
2015-07-03 034
Boer zorgde ervoor dat zijn schapen in de schaduw konden liggen:
2015-07-03 037
Bij het vallaat van Oosterdijkshorn, dat recent gerestaureerd is:
2015-07-03 046
In de gracht van boerderij de Graslanden aan de Stadsweg lag een koi-karper dicht aan de oppervlakte naar adem te happen:
2015-07-03 058
Rijp en groen bij Ten Post in de buurt:
2015-07-03 064
Bij de Groeveweg ten westen van Zeerijp bouwde de NAM een enorme boorinstallatie voor het plaatsen van geofoons op drie kilometer diepte:
2015-07-03 074
Volgens een informatiebord moest de klus zo’n beetje nu geklaard zijn, maar het leek of er panne was:
2015-07-03 076
Bij Zeerijp in de buurt – dat rooie gewas op de voorgrond, dat zijn de stengels van gekopte tulpen:
2015-07-03 081
Eenum – de kerk op het restant van de wierde, een ijsbaan met trapveldje aan de voet:
2015-07-03 085
Eenumerhoogte, tussen Eenum en Leermens, is een geweldig hoge wierde:
2015-07-03 088
Tjamsweer:
2015-07-03 093
Op de dijk bij Delfzijl – laag water in de Eems met op de achtergrond een walmende kolencentrale in de Eemshaven:
2015-07-03 102


Tol van Eelderwolde was aardige melkkoe

RHC Groninger Archieven 1774 (Documentatie Bibliotheek) 4161/1 (map Eelde).

RHC Groninger Archieven Toegang 1774 (Documentatie Bibliotheek) 4161/1 (map Eelde).

Die tol van Eelderwolde was niet zo erg oud. Net als veel andere tollen werd ze ingesteld om de onderhoudskosten van een verharde weg terug te halen bij degenen die er gebruik van maakten. In dit geval kwam zo’n weg, en daarmee de tol, er in 1867.

Dat gebeurde nadat bewoners en passanten al decennia hadden geklaagd over de slechte staat waarin de zandweg door Eelderwolde verkeerde. ’s Winters, maar ook in natte zomers, was deze nauwelijks begaanbaar. De nieuwe klinkerweg tussen Eelde en  de Groninger provinciegrens werd betaald door de gemeente Eelde.  Terwijl de gemeente Groningen voor het noordelijke vervolg van die weg afzag van zijn tolrecht, plaatste Eelde een tolhuis en tolhek in de bocht van Eelderwolde (waar je nu een rotonde hebt).

De tarieven van die tol zijn nooit in een krant gepubliceerd, maar in 1899 werden die van de rijkstollen maatgevend, zodat er na de eerstvolgende tolverpachting 2 cent van elke passserende wielrijder geheven werd. Dat bleek in 1940 nog steeds het tarief voor fietsers. Zo’n abonnement als op bovenstaande foto kon dus alleen maar uit, als je minstens honderd maal de tol passeerde.

De eerste tolpachter die de 2 cent per fiets inde, was eind 1899 ene Hoogeboom, afkomstig uit Eerde/Wapenveld. Voor tolhek en tolhuis betaalde hij 1803 gulden per jaar.  Een verpachting van een  kwart eeuw later bracht 5017 gulden op. Als de tarieven niet verhoogd zijn – en daar lijkt het op – dan duidt deze vermeerdering van de pachtopbrengst op een vertwee- tot verdrievoudiging van het verkeer. En de toename ging maar door. In 1929, het jaar van de mondiale beurskrach, bleek de tolopbrengst voor de gemeente zo’n ƒ 17.000 gulden op jaarbasis: een ruime verdrievoudiging, maar dan in slechts vijf jaar tijd. Daarna liet de crisis zich gelden en was er een terugval, want bij de verpachting van 1936 bleek L. Tijhuis uit Rijssen – de man die het bovenstaande abonnement verkocht – de hoogste bieder met ƒ 12.457,-. Deze Tijhuis was al langer pachter van de tol in Eelderwolde en hij pachtte ook de tol aan de Meerweg. Zou het verkeer in Eelderwolde louter uit wielrijders bestaan, dan moesten er, om de laatste pachtsom terug te verdienen, dat jaar bijna 623.000 fietsers het tolhek passeren.

Maar er waren ook vrijstellingen. In 1911 besloot de gemeenteraad van Eelde bij de bespreking van de pachtvoorwaarden dat Eelderwoldenaren die ten noorden van het tolhek woonden, dus op het korte eindje naar de provinciegrens, hier geen tol hoefden te betalen. Verder golden uitzonderingen voor vervoerders van groente, fruit en zuivel. Arbeiders die er voor langer dan een werkweek dagelijks langs moesten, werden eveneens vrijgesteld, terwijl boderijders met de halve tol  konden volstaan. In 1927 kregen trams en bussen eveneens vrijstelling, maar bussen uit Friesland moesten dus wel betalen. Tot slot gold er vanaf 1936 een uitzondering voor venters uit de gemeente Eelde.

Mensen die de tol moesten betalen, ontdoken deze nogal eens. Zo fietsten veel stadjers in 1933 via achterafweggetjes langs het Stadspark en het Zandmeertje (nu Piccardthofplas) richting Paterswolde, waarbij ze dan pal achter het tolhek uitkwamen, wat de tolgaarder uiteraard met lede ogen aanzag.  Daarom werd er een tweede tolhek bijgeplaatst, aan welk nieuwsfeit we een mooie krantenfoto van de situatie ter plaatse te danken hebben:

Op de voorgrond het nieuwe tolhek van 1933. Verder naar achter in het midden het oude tolhek, met rechts het tolhuis. De blik is dus naar het noorden gericht. Op het tolhuis, dat sterk lijkt op de exemplaren die nog steeds in Peizerwolde en Foxwolde aanwezig zijn, hangt het kastje met de tarieven.

Op de voorgrond het nieuwe tolhek van 1933. Verder naar achter in het midden het oude tolhek, met rechts het tolhuis. De blik is dus naar het noorden gericht. Op het tolhuis, dat sterk lijkt op de exemplaren die nog steeds in Peizerwolde en Foxwolde aanwezig zijn, hangt het kastje met de tarieven.

De tolmeester van Eelderwolde was ook wel eens al te streng. In 1929 meldde een lezer een “tolschandaal” aan het Nieuwsblad van het Noorden:

“Vrijdagmiddag j.l. waren 2 kinderen te Paterswolde achtergebleven in den speeltuin van „De Twee Provinciën”. Moeder moest vroeg naar huis en zij zouden een uurtje later volgen. Toen zij bij den tol te Eelderwolde waren gekomen, kwamen zij tot de ontdekking dat zij de 2 maal 2 centen „wegenbelasting” niet konden voldoen, daar moeder hun beursje had meegenomen, omdat zij bang was dat de kinderen die bij het spelen zouden verliezen. Na lang aarzelen — het was al tamelijk laat geworden — besloten zij te vragen, of ze zoo mochten passeeren. Dit werd hun geweigerd met de opmerking: „Als elkeen er zonder centen door moest, konden wy niet leven”.

De kinderen moesten toen via de Vosbergen, Harendermolen naar huis. Ze wilden graag vóór donker thuis zijn, doch door hun haast raakten zij bij „De Braak” met elkaar in botsing. Hierbij werd een der fietsen zoo goed als onberijdbaar. De kinderen wisten nog tot achter het tolhek aan den Meerweg door te rijden, doch toen gaf de gehavende fiets het op. Van Haren, waar de fiets in reparatie werd gegeven, moesten de kinderen loopen. De inzender wijst erop, dat het aan den tolgaarder aan den Meerweg te danken is geweest, dat de ouders niet tot midden in den nacht in angst hebben gezeten. Hij hoopt dat diens collega te Eelderwolde een volgende keer in dergelijke omstandigheden evenals hij zal handelen.”

Op het steeds drukkere verkeer van fietsen, naast vooral vracht- en luxe auto’s, was de oude, smalle klinkerweg steeds minder berekend. In 1935 legde Eelde op zijn grondgebied daarom een betonweg aan van 5 meter breed, met parallelle voet- en fietspaden. Verbetering van het Groninger gedeelte liet echter vooralsnog op zich wachten.

Intussen klonk de roep om opheffing van de tol steeds luider. In 1925 verzocht het raadslid Luinge, zelf woonachtig in Eelderwolde, hier al eens om. Vier jaar later liet zelfs een afschaffingsbeweging zich horen, al leek die vooral gericht tegen de tol bij de Meerweg. De verpachting ging desalniettemin gewoon door, want de gemeente Eelde kon de opbrengst niet missen, vond ze, en ze kreeg daarin gelijk van de provincie Drenthe. In 1937 fulmineerde wethouder Rugge van Groningen (SDAP) nog eens tegen de tol in Eelderwolde, omdat Eelde volgens hem rijk genoeg was en de revenuën “grootendeels” werden opgebracht door Groningers. De tol bleef echter bestaan tot 1947  – pas toen brak de dag aan, dat men hem vrolijk ten grave droeg. Het bericht over de uitvaart bevestigt nog eens, dat Eelde er een heel aardige melkkoe aan had.

Bronnen van papier:
RHC Groninger Archieven 1774 (Documentatie Bibliotheek) 4161/1 (map Eelde).
C. Schaafsma e.a (red.), Een nieuwe kijk op het oude Eelde (Bedum 1989) 126-127.


Traumaheli in de buurt vanwege steekpartij tussen buren

Om even half negen vanochtend mijn deur uitstappend, op weg naar mijn werk, viel me op dat er zoveel mensen her en der op straat stonden te kijken naar de bult van Bangeweer. Terwijl een buurvrouw verklaarde dat daar net de traumahelicopter was geland, kwam er een zwaar bepakte arts voorbij, op weg naar een straat even verderop:.
2015-06-30 001
De helicopter bleef op de bult staan:
2015-06-30 005
De piloot stelde iets bij:
2015-06-30 007
Je hebt ruim uitzicht, voorin zo’n ding:
2015-06-30 010
Ik had geen tijd om de 112-verslaggever uit te hangen, maar de aanleiding was inderdaad minder mooi: een burenruzie, waarbij de ene buurman instak op de andere buurman en diens zoon.


Verhaaltje voor het slapen gaan

(Uit Als het klokje 18.45 slaat, een voorleesboekje dat ruim een halve eeuw geleden bij wijze van relatiegeschenk of reclame uitgebracht werd door NV Assurantieaatschappij de Nederlanden van 1845.)


Een middagje in de Oude Wolden

Museum Oude Wolden in Bellingwolde stond al een poos op mijn lijstje “Nog te bezoeken”. Vanmiddag was er een mooie aanleiding om er eindelijk eens heen te gaan: de opening van de eindexpositie Veurnoam/Voornaam, een samenwerkingsproject van kunstenaars rond Groninger voornamen, waar mijn achterachterachterneef een inleidend praatje zou houden..

Kwam er veel te vroeg aan en bekeek dus meteen maar het hele museum. Een vast onderdeel daarvan is het werk van de fijnschilder Lodewijk Bruckman, zoals dit ‘Koksgenoegen':

2015-06-28 005
Bij de voornamen deze schaal van Ria van Krieken, met o.a. de naam van mijn grootmoeder (Fennechien):
2015-06-28 011
‘t Binnenwerk van een andere schaal van Van Krieken:
2015-06-28 013
In een zaaltje zweefde een bolhoed waarmee je selfies kon maken die je dan weer op kunt sturen. Hier denk ik nog even over na:
2015-06-28 019
Mijn achterachterachterneef René Perton zei het bijzonder te betreuren dat de prachtige Groningse voornamen zoals Harm, Fokko, Geert, Elzo, Heiko, Aeilco, Fennechien, Elsiena en Jeurine  aan het uitsterven waren. Zelf heeft hij ook te maken met dit proces, want eigenlijk heet hij Engelke. Dat René lijkt dan afgeleid van zijn tweede , niet Groningse voornaam Frederik. Maar, bedacht ik achteraf: daar zit weer geen n in, dus hoe dat nou zit?:
2015-06-28 032
Fieke Gosselaar las enkele van haar gedichten voor:
2015-06-28 035
Linde Nijland en Bert Ridderbos speelden een paar nummers:
2015-06-28 036
Onlangs traden ze op in Hamburg, bij de Havendagen, waar Bert dit t-shirt op de kop tikte:
2015-06-28 037 was 029
Bleek hem naderhand dat de VVV in Stad het ook verkocht.


Dwars door ‘t Oldambt

Mozaïek op voorgevel van cafetaria in Meeden
2015-06-27 013
Meeden – een kleine biotoop boven het portaal van de toren:
2015-06-27 016
Meeden – de kerk vanaf het platform tegen de toren:
2015-06-27 017
Tussen Meeden en Westerlee:
2015-06-27 021
De Toekomst in Scheemdermeer. Voormalige strokartonfabriek, waarvan de ruïne ten koste van veel geld is opgeknapt, maar die nu alweer een paar jaar leeg staat, helaas:
2015-06-27 031
Dezelfde fabrieksgebouwen, maar dan van de noordkant
2015-06-27 036
Door het bos naar Midwolda – oude laan:
2015-06-27 038
Een hoekje facelia:
2015-06-27 039
De bedoeling was eigenlijk om vanaf Midwolda door de polders naar Nieuw Statenzijl te gaan, maar het werd toch weer Finsterwolde, over de Goldhoorn, waar het graan nog groen was:
2015-06-27 041
Met de foto die ik onlangs kreeg in mijn achterhoofd, op het kerkhof van Finsterwolde gezocht naar het graf van  Elzo Perton, mijn betovergrootvader. Heb ‘t opnieuw niet kunnen vinden. Wel vond ik het graf, uit 1898, van Fennechien Mantjes, de oma van mijn oma. Blijkbaar waren destijds grafstenen toch niet helemaal buiten bereik van mensen uit een arbeidersmilieu:
2015-06-27 047
Het kerkhof van Finsterwolde om een uur of half zeven vanavond. Het gezang van de vogels moet je er even bijdenken:
2015-06-27 052
Schuren in Nieuw-Beerta? gezien vanaf Oost-Finsterwolde:
2015-06-27 054
Dak van schuur op de Ganzedijk:
2015-06-27 056
Dit is geen aardbevingsschade – schuren bij Drieborg, rechts is een restauratie onderweg:
2015-06-27 061
Hier verkleurt het koren al wat:
2015-06-27 062
Klaprozen in een tuintje tussen Drieborg en Nieuw-Beerta:
2015-06-27 064


Variabele maximum snelheid

Laatst fotografeerde ik een verkeersbord met reliëf langs de Bruilweering:

001 - 2015-05-23 012

Heb naderhand nog zwaar zitten prakkezeren over dat opgebrachte plaatje waar de nul op staat. Wat voor zin heeft het om door het wegnemen van dat plaatje met dat tweede cijfer te variëren? Bij gelijkblijvende cijfergrootte zou de bandbreedte qua snelheid toch slechts 30 à 39 kilometer per uur zijn?

Het raadsel werd vanavond opgelost. De nul blijft gelijk, maar door het bordje langs een scharnier om te slaan, ontstaat een iets hogere standaard-snelheid:

002

Met een beetje goede wil, echter, lijkt 350 ook wel haalbaar:

003


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 697 andere volgers