Een kijkje in kartonfabriek De Halm

De gemeente Groningen legt uit wat er met het hier ingezamende oud papier gebeurt. Dat gaat naar kartonfabriek De Halm in Hoogkerk. Met iemand van dat bedrijf loopt men langs de stadia in het productieproces – ons oude papier blijkt binnen drie uur kersvers karton:


Collega kreeg lintje

Onze collega Harry Timmer (72) is vandaag Ridder in De Orde van Oranje-Nassau geworden.

Hij werkt al vanaf 1995 als vrijwilliger voor de Groninger Archieven, de laatste jaren in toenemende mate voor de website Alle Groningers, waarin alle Groninger akten van geboorte (tot 1917), huwelijk (tot 1942) en overlijden (tot 1967) handzaam samengevat zijn. Die site, zo lezen we in het gemeentelijke persbericht met de motivatie voor Harry’s lintje,

“is onmisbaar geworden voor iedereen die geïnteresseerd is in zijn Groningse ‘roots’ en heeft per jaar gemiddeld 100.000 bezoekers.”

Waar Harry zich vooral mee bezig houdt is het verwerken van correcties die door de gebruikers van de site aangedragen zijn. Ook spoort hij zelf wel systematische fouten op, met gerichte zoekopdrachten. Mensen die reageren krijgen altijd een berichtje en zo “zorgt hij voor het publieksvriendelijke imago van het Regionaal Historisch Centrum Groninger Archieven”. Dit werk doet hij zeer gewetensvol. Daarnaast begeleidt hij vanuit het archief cliënten van de Noorderbrug die er parttime werken. Als hun mentor is hij geduldig en tactvol:

“Hij slaagt er in om voor elke cliënt een persoonlijke aanpak in de begeleiding en de keuze van de werkzaamheden te vinden. Dit resulteert in een substantiële bijdrage van de cliënten aan het project. Daarnaast geeft hij de cliënten het gevoel als volwaardige medewerker te worden beschouwd. De manier waarop hij hierin slaagt verdient groot respect.”

Naast zijn vrijwilligerswerk op het archief is Harry Timmer actief voor de Nederlandse Genealogische Vereniging, afdeling Groningen.

“Samenvattend kan worden gezegd dat de heer Timmer al meer dan 20 jaar de drijvende kracht van de prestaties van de Groninger genealogie is. Elke dag, ook in het weekend, houdt hij zich bezig met dit werk, zijn grote passie. Daarmee is hij een goede ambassadeur voor de Groninger Archieven en de Groninger genealogie.”


Het Stationskoffiehuis te Vierverlaten, zijn lokatie en façade

We staan op de brug van Vierverlaten met onze rug naar de Roderwolderdijk en kijken schuin over het bevroren Hoendiep naar het streekje aan de noordkant, dat ook wel eens de Vierhuizen werd genoemd:

Hoendiep nz. Vierverlaten, 1903-1905. RHC Groninger Archieven 818-16220.

Uiterst rechts, daar waar het Hoendiep kruist en zich even identificeert met het Koningsdiep, staat het Stationskoffiehuis van Vierverlaten. Zoomen we daarop in via een uitsnede uit bovenstaande ansicht:

Links van de voorgevel staat de hand- of strijkpaal, waarover een paar dagen geleden enige discussie was. Die voorgevel oogt nogal gewoontjes. Een rijtje knotlinden moet ’s zomers voor schaduw en verkoeling zorgen. Rechts van het eigenlijke koffiehuis het kruidenierswinkeltje dat de koffiehuis- of caféhouder tevens uitbaat, en de wagendeuren van zijn doorrit. De bocht van de weg ligt om die doorrit heen. Achter die bocht zie je enkele goederenwagons op de spoorweg.

Het volgende plaatje liet ik al eens zien, daarom dit keer de eigenlijke foto zonder zijn bloemrijke omlijsting. Links de hand- of strijkpaal, het gewonige voorgeveltje, nu zonder de linden, nog een paal met een bordje met het devies ‘Langzaam’ in kapitalen, het winkeltje, de doorrit en het jachtwagentje bij de bocht van de weg. Voor het huis poseren vrouw Boerma, haar piepjonge dochtertje en haar dienstbode voor de langskomende fotograaf:

Dat jaar, 1907, was er een verbouwing geweest, waarbij de doorrit er een hoek ruimte bij kreeg ten koste van het winkeltje, dat er echter een aardig puitje voor terugkreeg met een kroon er bovenop en een Jugendstil-krul in het etalageraam:

Bouwtekening (calque) van Eldering en Duisterwinkel uit 1907. Collectie RHC Groninger Archieven 1748-2739.

Een jaar later, in 1908, kreeg het eigenlijke koffiehuis een facelift in de vorm van een eclectische veranda met negentiende-eeuwse en Jugendstil-elementen. De omgekeerde blauwdruk:

Bij het eeuwfeest 1813-1913 van de bevrijding van het Franse juk stak eigenaar Boerma de nationale vlag uit. Tevens bouwde hij een erepoort met veel groen voor de ingang van zijn veranda, die verder met lampions werd versierd. Boerma’s dochtertje, dan 8 jaar en zoontje, dan 4, poseren voor de veranda, die aan de zijkant niet helemaal lijkt uitgevoerd zoals het bewaard gebleven ontwerp van architect Eldering aangaf:

Collectie Bert Visser.

Van weer een paar jaar later is er opnieuw een fraaie overzichtsfoto, waarvan een bekwaam schilder eens een schilderij zou moeten maken. De grindweg langs het Hoendiep lijkt net een laagje nieuw zand te hebben gekregen. Uiterst links, op de hoek van het Hoendiep en het Koningsdiep, staat een prieel op de landtong. In het midden een oude herberg die boven alles uitsteekt, de brug met het verlaat of de sluis erachter en het verlaatshuis, waar je ook wel wat kon drinken.  Links op de voorgrond twee scheepsjagers bij een rolpaal. In de verte het schip dat ze trekken, het komt net door de brug heen. En rechts het Stationskoffiehuis met zijn veranda en een fietsenrek ervoor:

Bocht Hoendiep Vierverlaten gezien naar het westen, ca. 1915. RHC Groninger Archieven 1986-23523.

De hand- of strijkpaal staat er dan nog en vanuit dit standpunt in de bocht is ook goed te zien dat hij aan zijn doel beantwoordt. Immers, schippers die vanaf Hoogkerk komen, zullen hier naar rechts over de weg heen kijken of de vaart naar de brug en sluis vrij is. De paal loopt ze dan in het oog, en voor schippers vanuit de richting De Poffert geldt uiteraard hetzelfde.

Achter het Stationskoffiehuis is dit in 1919 het beeld:

Collectie HJRNoorden (Flickr).

Er is nog veel vrije ruimte met weiland of moestuinen. Aan de overkant van het spoor zien we het stationnetje en de dienstwoningen. Meer naar rechts zit de spoorwegovergang, die gesloten is vanwege een passerende stoomtrein. Uiterst rechts kan je nog niet een randje van Boerma’s opstallen zien. Later zal in die vrije ruimte nog een rijtje arbeiderswoningen verrijzen.

Tot slot een foto waarbij Boersma’s opvolger Danhof poseert voor zijn café- en winkel. Hij nam de zaak in 1927 over en maakte vrijwel meteen korte metten met alle Jugendstiltierelantijnen. De veranda verdween en maakte plaats voor een gevel waarvan de sterk vergrote ramen tot op de grond doorliepen. De winkel kreeg een strakke art deco-pui. Aan de bovenkant van de ramen zitten nu bij zowel de winkel als het café gekleurde glas in loodvensters:

Café Danhof Vierverlaten, ca. 1935. RHC Groninger Archieven 1986-23524.

In 1937 hield Danhof op met het Stationskoffiehuis, dat nog enkele decennia door andere uitbaters werd voortgezet als een gewoon café. Ook achter de gevels veranderde er in de loop der jaren het een en ander. Maar daarover graag een volgende keer.


De veranda van het Stationskoffiehuis te Vierverlaten

In 1908 ontwierp een architect Eldering deze prachtige “warande” voor het Stationskoffiehuis te Vierverlaten:

Ik heb de entreepartij er nog even uitgeknipt:

Typisch Jugendstil, die bekroning. Terwijl de omlijstingen met latwerk en de hekjes me meer negentiende-eeuws aandoen.

Wordt vervolgd.

Bron: RHC Groninger Archieven 1748 (archief gemeente Hoogkerk) inv.nr. 2739.


Windmeerit Veendam via Noordlaren

Klein Hillegom in de Oosterpoort (Lodewijkstraat):

Helperzoom – geschoren linden?

Het paradijsje van biologisch winkelier Anne Koers aan de Kooiweg:

Er wordt veel opgeknapt in Onnen:

Bij de Osdijk, Oostpolder Noordlaren:

Ettelijke grutto’s in de Oostpolder gezien, o.a. deze alarmist:

Er kwam een tureluur voorbij:

Brandganzenconferentie:

Flintstonecaravan met hertegewei op luchtbanden:

Half verbrande schuur bij Zuidlaren in het veld:

De watermolen naast gemaal Oostermoer krijgt een nieuwe schroef. Het hout van de oude was ook half vermolmd, je kon er zo je nagel in drukken:

Die watermolen:

Gastvrij bij De Groeve:

Veenkoloniale dramatiek:

De Nieuwe Compagnie in de verte:

Kiel-Windeweer – veenkoloniale boerderij met voormalig wijkbruggetje:

De bieb van Kiel was al dicht:

In Kiel is er sinds enkele jaren een Koningsdagtraditie, een mudrace genaamd ”Deur Kielster daarge broezen” (inschrijven doe je hier). Deze meneer legt daarvoor een soort vlotbrug aan, waarop de deelnemers straks hun evenwicht moeten zien te houden:

Tot mijn grote verbazing blijkt deze Kielster boerderij opgeknapt:

Groeten uit Borgercompagnie:


Liefdesleven grutto’s gaat niet altijd over rozen. Complete fotoroman

Bij de Osdijk in de Noordlaarder Oostpoldder zie ik opeens een gruttostel, waarvan meneer zich typisch uitslooft met malle pasjes en het opzetten van veren:

Mevrouw grutto kijkt dat gedoe eens aan, maar lijkt slechts matig geïnteresseerd:

Al snel houdt zij de voorstelling voor gezien:

Hij loopt en fladdert haar achterna:

Luidkeels probeert hij haar aandacht te vangen, maar vergeefs:

Zij zwenkt, hij volgt haar:

Nog steeds is  ze maar matig geïnteresseerd:

Hij probeert haar zelfs bij haar vleugel te pakken:

Ze is er niet van gediend en neemt afstand, maar hij zet aan:

Onderweg naar

bovenop haar rug, hoppa:

Maar ze neemt het niet, werpt hem af en pikt hem nog even goed in zijn rug:

EINDE


Station Hoogkerk-Vierverlaten

Van 1866 tot 1951 stopten de passagierstreinen op de lijn Groningen-Leeuwarden nog bij een Station (Hoogkerk-)Vierverlaten, dat zich bevond aan de noordwestkant van de huidige spoorwegovergang bij het Hoendiep, ten westen van de suikerfabriek. In 1902 verrees hier een stationsgebouw. Na de opheffing van de publieksfunctie stonden de opstallen nog een paar decennia het goederenvervoer ten dienste. Medio jaren 80 werden ze gesloopt.

Volgens Stationsweb lag de halte “nogal afgelegen, wat niet gunstig zal zijn geweest voor de reizigersaantallen”. Iemand die daarop reageerde, schreef dat er er nogal wat arbeiders van de suikerfabriek uit- en instapten: “In de bietencampagne gaf dat vaak volle treinen”. Zelf denk ik dat het station nadrukkelijk ook een streekfunctie had, bijv. voor boeren uit Noordwest-Drenthe en oostelijk Westerkwartier die naar de Leeuwarder veemarkt wilden. Die was groter dan de Groningse veemarkt, en trok veel bezoek uit het Westerkwartier.

Vandaag vond ik in het archief van de voormalige gemeente gemeente Hoogkerk een plattegrondje in blauwdruk uit 1913 van het terrein en de opstallen van dit station. Daarvan heb ik de kleuren omgedraaid, terwijl ik het contrast wat aandikte en de contouren van het halte- of stationsgebouw rood maakte:

RHC Groninger Archieven 1748-3945.

De toegangsweg en het voorplein lagen aan de noordkant. Die toegangsweg liep vanaf de provinciale grindweg langs het Hoendiep. Aan die toegangsweg stonden enige dienstwoningen voor het personeel. Ten zuiden van de dienstwoningen en het belendende haltegebouw lagen de twee perrons: een lang perron aan de noordkant van de twee doorgaande spoorlijnen, een kort perron tussen deze beide lijnen in. Aan de zuidkant van het emplacement bleek er zelfs nog een doodlopend spoor voor het laden en lossen van goederenwagons te liggen, met een flankerende Losweg. Ten westen van het stationsgebouw bevonden zich nog een goederenloods en een kolenloods.

RHC Groninger Archieven 1986-23519.

Volgens Stationsweb was het stationsgebouw een “klein gebouw met uitsluitend dienstruimten”. Dat van die dienstruimten zal dan na 1951 het geval zijn geweest, want een prentbriefkaart van ongeveer 1910 laat zien dat er vier uithangbordjes aan de perronkant hangen, die als functies aangeven:

  • Privaten, waterplaats
  • Wachtkamer 1ste klasse
  • Doorgang (naar het voorplein)
  • Wachtkamer 2de klasse

Dat die wachtkamers waarschijnlijk ook een horecafunctie hadden, blijkt uit de talrijke emaillebordjes op de muren tussen de deuren en ramen. Achteraan zie je het uitbouwtje, dat ook op de plattegrond zichtbaar is. Op het perron staan spoorwegmannen, ik denk met familie. De loc voert het nummer 1071. Of het is oostenwind, of hij duwt de trein richting Groningen. Rechtsachter bevindt zich de spoorwegovergang, die door de trein wordt geblokkeerd. Het tussenperron lijkt lager en is geplaveid met steenslag, mogelijk had dat geen publieke functie. Uiterst rechts is het spoortje voor het laden en lossen zichtbaar.

RHC Groninger Archieven 1986-23521.

Iets ouder lijkt een foto die van de andere kant af genomen is, en waarop bijna louter personeel poseert. Hierop zie we weer dezelfde bordjes als op de vorige foto. De uitbouw komt hier mooier in beeld, de twee schoorstenen zullen de wachtkamers voor wat betreft de verwarming rookvrij hebben gehouden. De goederenloods staat er al wel en de kolenloods nog niet.

Kortom, het haltegebouw had wel degelijk een publieksfunctie met die twee wachtkamers. De samensteller van Stationsweb heeft niet goed naar de door hem geplaatste foto’s gekeken.

Hoewel er dus waarschijnlijk warme en koude dranken in die wachtkamers werden geserveerd, was er apart ook nog een stationskoffiehuis.

RHC Groninger Archieven 1986-23520.

Waar dit zich bevond is onbekend. Aan de richtingaanwijzer en de achtergrond te zien, stond het echter bij de bocht van de provinciale weg langs het Hoendiep ten zuiden van de spoorwegovergang, dus vanaf het station gezien aan de overkant van het spoor. Het café, de winkel en de stalling werden getuige het uithangbord geëxploiteerd door een H. Boerma. Voor het huis staat een soort van jachtwagentje – het zou me niet verbazen als Boerma die bij wijze van taxi verhuurde, niet zozeer aan de arbeiders van de suikerfabriek, als wel aan de veeboeren uit de wijde omtrek.